نشریه الکترونیکی شناسه

ISSN: 2538-5534​

سخن سردبیر

یک سخن درست، می‌تواند مسیر یک جریان را روشن کند

کتابخانه و آرشیو امروز؛ بازاندیشی در مسئله‌ها، تجربه‌ها و آینده حرفه

این سرمقاله با طرح ضرورت بازتعریف جایگاه کتابخانه‌ها و آرشیوها در جهان امروز، بر این نکته تأکید می‌کند که تحولات فناوری، تغییر رفتار کاربران، گسترش هوش مصنوعی، ضرورت دسترسی عادلانه به اطلاعات و دگرگونی نقش‌های حرفه‌ای، این نهادها را با پرسش‌ها و مسئولیت‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. موضوع چهارمین شماره دوره جدید «شناسه» با عنوان «کتابخانه و آرشیو امروز: مسئله‌ها، تجربه‌ها و چشم‌اندازهای حرفه‌ای» با هدف ایجاد بستری برای پیوند میان پژوهش، تحلیل انتقادی، تجربه عملی و گفت‌وگوی میان‌نسلی انتخاب شده است. در این چارچوب، تحلیل‌های علمی، یادداشت‌های انتقادی، گفت‌وگوهای تخصصی، تجربه‌نگاری‌ها، روایت‌های حرفه‌ای و آثار چندرسانه‌ای، هر یک می‌توانند بخشی از واقعیت پیچیده و چندلایه حرفه را بازتاب دهند. سرمقاله همچنین به پرونده ویژه «هوش مصنوعی در عمل» می‌پردازد و بر ضرورت بررسی هم‌زمان فرصت‌ها، چالش‌ها، پیامدهای اخلاقی، مهارتی و اجتماعی این فناوری در کتابخانه‌ها و آرشیوها تأکید می‌کند. در نهایت، «شناسه» از همه اعضای جامعه علمی و حرفه‌ای دعوت می‌کند با مشارکت در این گفت‌وگو، به ثبت، نقد و توسعه حافظه و دانش حرفه‌ای یاری رسانند.

ادامه مطلب »

روندهای جهانی و کنشگری بومی؛ روایت‌هایی که آینده را می‌نویسند

این سخن سردبیر بر این دیدگاه استوار است که کتابخانه‌ها و آرشیوها در جهان امروز دیگر صرفاً حافظان حافظه نیستند، بلکه نقشی فعال در زیست‌بوم اطلاعات دارند و به‌طور مستقیم در شکل‌دادن به آینده حرفه مشارکت می‌کنند. تمرکز این شماره شناسه بر نقطه تلاقی روندهای جهانی و کنشگری بومی است؛ جایی که چارچوب‌ها و اسناد بین‌المللی نه به‌عنوان راه‌حل‌های ازپیش‌آماده، بلکه تنها در مواجهه با واقعیت‌های بومی معنا پیدا می‌کنند.
با اتکا به گزارش‌های روند فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های کتابداری (ایفلا)، استانداردها و مدل‌های مفهومی شورای بین‌المللی آرشیو(ایکا) و نیز بیانیه حرفه‌ای ایفلا درباره کنترل کتابشناختی جهانی، پرسش محوری این است که این روندها و استانداردها هنگام ورود به زمینه کتابخانه‌ها و آرشیوهای ایران چگونه بازتفسیر، محدود، تطبیق یا بازپرداخت می‌شوند و چه فرصت‌ها و چالش‌هایی را پدید می‌آورند.
سردبیر این بحث را در امتداد پیشینه بومی‌سازی در ایران قرار می‌دهد؛ از مارک ایران به‌عنوان گونه بومی‌شده یونی‌مارک گرفته تا گسترش‌های ملی رده‌بندی و تولید مستندات نام و اصطلاحنامه‌های تخصصی که دانش و روایت‌های محلی را در قالب‌های جهانی بازنمایی می‌کنند. با این حال، بخش قابل‌توجهی از این کنشگری تاکنون ثبت و روایت نشده است.
این شماره با اولویت‌دادن به یادداشت‌های تأملی، تجربه‌نگاری حرفه‌ای و گزارش‌های میدانی، بر مسئولیت جامعه کتابداری و آرشیوی ایران در مستندسازی، تحلیل انتقادی و روایت این تجربه‌ها تأکید می‌کند و مخاطبان را فرامی‌خواند تا در ترسیم مسیر بومی آینده حرفه نقشی فعال داشته باشند؛ مسیری که در آن استانداردهای جهانی صرفاً پذیرفته نمی‌شوند، بلکه در عمل حرفه‌ای محلی بازاندیشی و بازآفرینی می‌گردند.

ادامه مطلب »

اعتماد؛ ستون پنهان تاب‌آوری دیجیتال و حقیقت در عصر جدید: از دگرگونی‌های پرشتاب تا ضرورت بازاندیشی در زیرساختهای اطلاعاتی

عصر حاضر بر بستر پیچیده‌ای از زیست‌بوم دیجیتال استوار شده است؛ بستری که هم فرصت‌های بی‌سابقه برای رشد و ارتباط فراهم کرده و هم بحران‌هایی تازه آفریده است. گسترش جعل‌های هوشمندانه‌ی تصویری و صوتی، همه‌گیری اخبار نادرست در شبکه‌های اجتماعی، و حملات سایبری به زیرساخت‌های حیاتی، هر روز بیش از پیش نشان می‌دهد که تاب‌آوری

ادامه مطلب »
Dr.Zerehsaz

شناسه و استاندارد

دکتر محمد زره‌ساز شماره‌ جدید نشریه الکترونیکی شناسه با محوریت موضوعی استانداردهای کتابخانه‌ای منتشر شد. سرسخن این شماره نیز مصادف با روز جهانی استاندارد منتشر می‌شود که جا دارد این روز را به همه فعالان این حوزه تبریک عرض کنیم. در رابطه با این ویژه‌نامه، انتظار داشتیم که پس از انتشار فراخوان و سفارش مطلب،

ادامه مطلب »
Dr.Zerehsaz

انجمن و کارآفرینی در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران

 انجمن و کارآفرینی در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران با تغییر عنوان رشته از کتابداری به علم اطلاعات و دانش‌شناسی انتظار می‌رفت تا زمینه اشتغال دانش‌آموختگان رشته، علاوه بر انواع کتابخانه‌ها و آرشیوها در سازمان‌ها، نهادها و بخش‌های مرتبط دیگر نیز فراهم شود. همچنین این ضرورت کاملا احساس می‌شود که پس از این تغییر،

ادامه مطلب »
Dr.Zerehsaz

معادله‌ای با سه مجهول

  معادله‌ای با سه مجهول نمای اول: چندین سال پیش که دانشجوی دانشگاه فردوسی مشهد بودم یکی از اساتید گروه دامپزشکی رییس کتابخانه مرکزی شده بود. ایشان جایگاه خوبی نزد مدیران اصلی دانشگاه داشت و به قول معروف حرفش را می‌خواندند. از قضا خیلی به کتابخانه هم سر نمی‌زد و حضور فیزیکی نداشت. امور تخصصی

ادامه مطلب »
zerehsaz

کارزار سواد اطلاعاتی: تعهدی برای داشتن زندگی باکیفیت

کارزار سواد اطلاعاتی: تعهدی برای داشتن زندگی باکیفیت زمانی‌که پیشنهاد اختصاص یک شماره از نشریه الکترونیکی شناسه به موضوع «سواد اطلاعاتی» را به شورای سیاست‌گذاری نشریه ارایه کردم، برخی از اساتید و همکاران معتقد بودند که در این حوزه، کار زیادی انجام شده و ممکن است محتوای این شماره به نوعی تکرار مکررات باشد. در

ادامه مطلب »
beglu issu09

نگاهی به این شماره: خواندن

نگاهی به این شماره: خواندن این شماره از نشریه شناسه که به ویژه‌نامه “خواندن” اختصاص دارد، با حمایت مالی و پشتیبانی همکاران ارجمند نهاد کتابخانه‌های عمومی منتشر می‌شود. شایسته است در این شماره از یاری جناب آقای دکتر امین متولیان (معاون برنامه‌ریزی پژوهش و فناوری اطلاعات) دکتر محمد جوهرچی (مدیرکل پژوهش و نوآوری) و همچنین

ادامه مطلب »
beglu issu02

دوران گذار در مجله‌های علمی-تخصصی رشته

دوران گذار در مجله‌های علمی-تخصصی رشته سخن گفتن درباره فرازها و فرودهای مرتبط با مجله‌های تخصصی و علمی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی دشوار و در عین حال آسان است. دشوار از این جهت که به سبب رشد قارچ‌گونه گروه‌های آموزشی که به تبع آن افزایش ظرفیت تحصیلات تکمیلی را (بویژه در سال‌های اخیر) به‌دنبال

ادامه مطلب »
zerehsaz

شناسه در سه پرده

شناسه در سه پرده  پرده اول: شناسه در زادگاه ایده بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم  فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم (حافظ) هر چند به آن اتاق رفت و آمد زیادی نداشتم اما حس خوبی به آن پیدا کرده بودم. در آنجا دوستانی داشتم که اندیشه‌های زاینده‌ای داشتند و

ادامه مطلب »
beglu issu02

مدیریت دانش و جایگاه ما

مدیریت دانش و جایگاه ما درباره چیستی مدیریت دانش سخن بسیار گفته شده است. فرایند، رویکرد یا مفهوم که پیدایش آن به ابتدای دهه ۱۹۹۰ باز می‌گردد و به‌نظر می‌رسد پس از گذشت بیش از دو دهه هنوز به دوران بلوغ خود نرسیده است. درباره تعریف آن نیز به گفته دالکر (Dalkir, ۲۰۰۵, ۴) بیش

ادامه مطلب »
beglu issu02

رویشی تازه

رویشی تازه سخن را با نام پروردگار جهانیان آغاز می‌کنیم که همه چیز هست برای همگان. او که بی هیچ منتی، فرصت زندگی را به انسان‌ها داده و به همگان فرصت تغییر سرنوشت خود را هدیه کرده، دانش و حکمت را گمشده‌ای نامیده و نشر آن را بر جویای حقیقی آن یک وظیفه در نظر

ادامه مطلب »