نشریه الکترونیکی شناسه

ISSN: 2538-5534​

تقاریر کتابگذار اعظم از افادات درویش خان مخزن چی در باب تعریف سند

چکیده

این نوشتار طنزآمیز، در قالب تقریرات خیالی «کتابگذار اعظم» از درس‌های «درویش خان مخزن‌چی»، به نقد اختلاف‌نظرها، خودمحوری‌ها و ادعاهای اقتدارگرایانه در تعریف سند می‌پردازد. در جریان درس، شاگردان بر سر معیار زمانی تشخیص سند اختلاف می‌کنند، اما استاد به‌جای استدلال علمی، با تکیه بر جایگاه و سبک اختصاصی خویش، رقیب علمی خود را نفی کرده و سرانجام تعریفی فراگیر و بی‌قیدوشرط از سند ارائه می‌دهد که هر امر ملموس، از حرف و تصویر تا صوت و عدد را دربرمی‌گیرد. این روایت با بهره‌گیری از زبان کهن، شخصیت‌پردازی اغراق‌آمیز و موقعیت‌های کمیک، ضمن به سخره گرفتن اختلافات غیرعلمی و تعصبات شخصی، بر ضرورت دقت مفهومی، استدلال مستند و پرهیز از تحمیل دیدگاه‌های فردی در عرصه علم آرشیو و سندشناسی تأکید می‌کند.

الیوم مصادف با سیم ماه می یا همان ماء النجس در عام¬النَّمل در مجلس درس «درویش خان مخزن چی» از مفاخر علم آرشیو و سندداری شرف حضور داشتیم… استاد بحث خویش را بدین‌سان آغازید: بحث امروز ما در شناخت سند و مصادیق آن است که بحثی است به غایت دارای اهمیت و اولویت و پرسش آن است که سند چیست؟ و مصادیق آن چه می‌باشد؟ آیا از میان شما مریدان و شاگردان حاضر فی‌المجلس کسی یافت می‌شود که پاسخی در خور و شایسته بدین سؤال بدهد؟

در این هنگام یکی از شاگردان به نام «کشکول المعانی کتابچین‌ باشی» دست خویش برافراشت و با صدای جلی گفت: بلی یا استاد من توانم. استاد از وی پاسخ را جویا شده، ایشان چنین پاسخ داد: یا حضرت استادی! از میان آنچه که ما نزد پیشینیان خویش در علم التواریخ یافته و درک کرده‌ایم چنین برمی‌آید که هر آنچه ذی‌قیمت و ارزشی باشد و سی سنه بر آن گذشته باشد سند عنوان گیرد… .

در همین حال یکی دیگر از مریدان به نام «سندی میرزای استنساخ‌چی» بلافاصله اعتراض کرده و گفت: یا حضرت استادی این کلام که کذب محض است. من خویش از لسان مبارک «شریف‌الدوله خازن باشی» شنیده‌ام که بایسته است که بر آنچه سند می‌نامیم دست‌کم بیش از سی و پنج سنه آن هم نوع سنه میلادی بگذرد…  . با شنیدن این کلامِ مرید، استاد ما – اَعنی جناب درویش خان مخزن چی – برآشفت و بر سر وی فریادی هولناک بر کشید که هان؟! چه گفتي تلميذ ابجدخوان ناخلف؟! مگر به تو شون پت کته کله‌ی لامقدار بی سوات، پیش از این تذکرات اکیده نداده بودیم که اسم این شریف‌الدوله را پیش ما بر زبان نیاوری؟ ما خویش صاحب رساله و سبک و کرسی در این مقالیم و هیچ‌کس را حتی از این متجددین، یارای قد علم نمودن در برابر تاکتیکات و تکنیکات ظریفه ما نباشد. آن وقت توی ابله در برابر ساحت شریفمان استناد به آن رقیب و آن دشمن جانمان می‌نمائی؟ هان تو و هان شما مریدان و شاگردان، خوب گوش فرا دارید و دست به قلم شويد و جزوه به دقت بنگاريد تا تعریف سند از براي شما بازگویم.

و در این هنگام بود که این دو بیت جواهرنشان را فی‌البداهه بسرود و جزوات ما جزوه بنويسان را مزين بدان نمود و در حقیقت سندي از براي تعريف سند نزد ما به وديعه نهاد بدین مضمون:

 

هر چه را ملموس تو باشد بود جانم سند                                 حرف و عکس و صوت و تصویر و تعابیر و عدد

                 هیچ شرط و مدعائی را مجو در این مقال                                  هر چه را دیدی بدان باشد سند، باشد سند، باشد سند

 

و این‌گونه بود که حضرت استادی تکلیف مریدان خویش را در این مقال به وضوح و آشکاری آفتاب عالمتاب روشن نمود و این بنده حقیر – اَعنی کتابگذار اعظم – در پاسی از نیمه‌شب عمل تقریر افادات حضرت استاد را با استفاده از مکینه واژه‌پردازی خود به پایان بردم…

و من الله المستعان.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *