header001

کتابداران پول ساز

Dr.Hajizeinalabediniسالها پیش، مطلبی خواندم که مشخصات دقیقی از آن در خاطرم نمانده؛ اما، فحوای اصلی کلام آن چنین بود که در دنیای کنونی ما، نیازهای روزافزونی وجود دارد که وظیفه پاسخگویی به آنها بر عهده علوم گذاشته شده است. هر علمی یا باید به محصول ختم شود یا اینکه از علوم حمایتی به شمار آید که در نهایت به تولید یک محصول کمک می کنند. منظور از محصول هم چیزی است که به رفاه و سعادت زندگی بشر کمک برساند. حال ممکن است این محصول دستگاه یا ابزاری باشد که به چشم سر می توان دیدی یا اینکه نظریه، تحلیل یا هر حرکتی که باعث رفاه و آسایش بیشتر شود.

 

 خلاقیت و کارآفرینی؛ دو ویژگی اصلی یک کتابدار

Dr.Asnafi 15حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی از بدو ایجاد تاکنون با دگردیسی های گوناگونی مواجه بوده است و این دگرگونی در تعامل با جامعه و نیز دانشگاه رخ داده است. به واسطه انتظارات و نیازهای جامعه، رشته ما در هر دوره ای تحول و دگرگونی را شاهد بوده است. این امر باعث شده است دانشگاه ها دست به کار شوند و بر مبنای نیاز اساسی جامعه به مدیریت اطلاعات و منابع اطلاعاتی نسبت به برای تربیت کتابداران متخصص اقدام نمایند. سالهاست دانشگاهها درگیر فرایند روزمره آموزش و فقط آموزش هستند. حال آنکه با نگاهی به تحولات آموزش عالی در جهان با این مسئله مواجه می شویم که آموزش عالی دیگر به سرفصلهای از قبل تعیین شده و سپری کردن تعداد زیادی واحدهای درسی محدود و منحصر نیست بلکه رویکردها و رویه های جدیدی در حال بروز است و آن پیدایش نسل جدید دانشگاهها با عنوان دانشگاه کارآفرین است نه به معنای ایجاد کننده موقعیت شغلی برای دانش آموختگان بلکه به عنوان فراهم آوردن محیطی که دانشجویان بتوانند در حین یا بعد از تحصیل بتوانند خود به کارآفرینی بپردازند.

 

13 Dr.Fattahiرهبری: رویکردی به مدیریت فراتر از وظایف کلاسیک

مدیریت، چه به عنوان یک مسئله فراگیر در زندگی جوامع بشری، چه به منزله یک مفهوم علمی در قلمرو دانشگاهی، و چه در قالب یک مقوله کاربردی در حیات سازمان‌ها، مبحثی بسیار مهّم، با ادبیاتی غنی و نظریه‌­هایی پویا به شمار می‌­رود. این قلمرو آنچنان توسعه یافته است که ده‌­ها گرایش تخصصی در مقاطع مختلف دانشگاهی به آموزش و پژوهش در آن اختصاص یافته و صدها نهاد پژوهشی با رویکردهای گوناگون به واکاوی جنبه های متنوع آن پرداخته اند. جنبه مثبت قلمرو مدیریت، درک جایگاه و ارزش آن از سوی همه بخش­های جامعه اعم از حکومتی، اجرایی، اقتصادی و حتی فرهنگی است.

در طول یک قرن گذشته، قلمرو مدیریت از رویکردهای غیر انسانی در بخش اقتصاد و تمرکز بر بهره­گیری حداکثری از نیروی انسانی (متب تیلوریسم) به رویکردهای انسان­گرایانه تحول یافته است. در این راستا، موضوع "رهبری" به یکی از مباحث مطرح در قلمرو مدیریت تبدیل شده و کتاب­‌ها و مقاله­‌های ب‌یشماری در ارتباط با اهمّیت و جایگاه ان در فضای سازمانی منتشر شده است.

 

 Dr.Hajizeinalabediniدرک موقعیت تحول در مدیریت کتابخانه‌ها

انسان‌ها، به ویژه از نوع مدیر، در ابتدای راه مدیریتی خود بسیار پویا و خلاق به نظر می‌رسند و با اشتیاق فراوان از ایده‌هایشان می‌گویند و شوق فراوان دارند که آنها را پیاده کنند. در فکر توسعه ایده‌ها هستند و از هر فرصت و موقعیتی استفاده می‌کنند تا نظرات خودشان - که تصور می‌کنند و باور دارند بسیار ناب و پیشرو هستند- را به همه معرفی کرده و آنها را تشویق به درک و به کارگیری آنها کنند. این ایده‌ها، ممکن است واقعا پیشرو و خلاقانه هم باشند و تا مدتها موجبات شادی درونی و موفقیت فرد را فراهم ‌آورند.

اما همیشه اینگونه نیست که هر ایده ای برای ابد ناب و روزآمد باقی بماند. افرادی که در ابتدا افکار و ایده‌های خودشان را به درستی موثر می‌پندارند، بدون درک موقعیت تحول، همچنان دو دستی به افکار قدیمی خود می‌چسبند و هر چیز جدید یا جایگزینی را بدون تامل و تفکر رد می‌کنند و چنین می شود که پای در پله های سست سقوط می گذارند. آنها دچار توهم ناب‌اندیشی شده و تصور می‌کنند ایده چند سال پیش‌شان، همچنان پیشرو و به روز است و ایده جایگرینی برای آن پیدا نشده و در آینده هم یافت نخواهد شد.

مُد، مدگرایی و مدیریت

13 Dr.Akhshikچطور می‌توانم به هدف سازمان برسم؟ این احتمالاً پرسشی است که اغلب مدیران در ذهن خود دارند و برای یافتن بهترین پاسخ به آن، فرایندها، منابع و رویکردهای سازمان را تنظیم می‌کنند. ارزیابی‌های سالانه تا اندازه‌ای وضعیت سازمان را برای مدیر مشخص، و زمینه را برای تغییر احتمالی رویه ها و تنظیم سکان برای نزدیک شدن به هدف فراهم می‌کنند. اهمیت این پرسش را به جز مدیران سازمان، گروه‌های دیگری هم می‌دانند. کافی است به عنوان کتاب‌ها، مجله‌ها، سمینارها و کنفرانس‌های مدیریتی که سالانه برگزار می‌شود نگاهی بیندازیم. بخش قابل توجهی از آنها مفاهیم و تکنیک‌هایی را عرضه می‌کنند که نه پیشکسوتان مدیریت کلاسیک در دنیا از آنها آگاه بودند و نه پیشروان این علم در سال‌های آتی آنها را به خاطر می‌آورند! تعجب می‌کنید اگر بگوییم اینها مدهای مدیریتی (Management fads) یا بهتر بگوییم مدهای زودگذر مدیریتی است؟

 


 

مد مدیریتی اصطلاحی است که شاپیرو (Shapiro, 1996) و پس از آن فرنهام (Furnham, 2001) آن را مطرح کردند. این اصطلاح به اشتیاق و استقبال اغراق‌آمیز برای استفاده از مفاهیم، رویکردها و تکنیک های خاص در مدیریت یک سازمان (و در کوتاه مدت) اشاره دارد. از رایج‌ترین مدهای مدیریتی در 5 دهه اخیر می‌توان به این موارد اشاره کرد: مدیریت یک دقیقه‌ای، مدیریت ماتریسی، مدیریت کیفیت فراگیر، مدیریت تیمی و مانند آنها. البته باید به تفاوت دو واژه fad و fashion توجه کرد؛ واژه اول (که مدنظر این نوشته است) به معنای مدهای زودگذر و کم دوام اشاره دارد که اغلب توسط شرکت‌های مشاوره مدیریت و رسانه‌های این حوزه رواج داده می‌شود اما واژه دوم به مدهای بادوام ، با مدت عمر طولانی‌تر و اغلب عملی‌تر مربوط است.

اما چطور می‌توان مدهای مدیریتی را شناخت و آیا پیروی از این مدها خوب است یا خیر؟  

معیارهای دقیقی برای شناسایی یک مد مدیریتی نمی‌توان ارائه کرد. دنیای کلاسیک مدیریت ممکن است با دنیای مد روز وجه تشابه‌هایی داشته باشد یا اینکه با آن متفاوت باشد. با اینحال برخی از بارزترین ویژگی‌های مدهای مدیریتی را می‌توان در این موارد خلاصه کرد:

  • ساده هستند، درک آنها دشوار نیست و به همین دلیل کاربرد محدودی در دنیای واقعی دارند.
  • جذابیت زیادی دارند و دلیل این جذابیت، وعده‌هایی است که به مدیران می‌دهند. وعده‌هایی مانند کارایی بیشتر، مشتریان رضایتمندتر و سوددهی بالاتر.
  • یک سایز را برای همه مناسب می‌دانند. مدهای مدیریتی اغلب برای همه سازمان ها یک تجویز دارند، در حالی که بعید است با استفاده از آن بتوان به یک نتیجه مشخص در همه سازمان ها و در همه جای دنیا رسید.
  • به طور تقریبی اگر در فاصله ۳-۵ سال تعداد مقاله‌های مربوط به یک ایده مدیریتی به طور معنی داری کاهش پیدا کند، آن ایده به احتمال زیاد یک مد مدیریتی است، گرچه با قطعیت نمی‌توان درباره این تاریخ اظهارنظر کرد.
  • مدهای مدیریتی نه تنها از طریق روزنامه‌ها و مجله‌های عامه پسند، بلکه به واسطه پیروی بخش قابل توجهی از پژوهشگران و انتشار در مجله های علمی معتبر نیز رواج می‌یابند.

13 Drاستفاده از مدهای مدیریتی بدون توجه به آسیب‌های آن می‌تواند سازمان را از هدف اصلی خود دور کند. مهمترین آسیب، "تجویز یک راه حل جهانی برای همه سازمان ها است" که تقریباً وجه اشتراک تمام آنها است. چیزی که کمتر در مدهای مدیریتی مورد توجه قرار می‌گیرد، سودمندی و برونداد حاصل از به‌کارگیری یک مد در سازمان است.

احتمالاً با خواندن این متن می پرسید مدهای مدیریتی چه ارزشی دارند؟ ارزش اصلی این مدها در اندیشه و فکری است که برای نخستین بار در یک سازمان مطرح شده و برای یک موقعیت خاص و شناخته شده، موفق بوده است. بنابراین برای پیروی از یک مد مدیریتی، کسب آگاهی از شرایطی که این مد در آن مطرح شده سودمند است. همچنین تحلیل نقادانه فلسفه زیربنایی یک مد، مفاهیم و تکنیک های مورد استفاده در آن نیز به شناخت میزان تناسب آن با یک سازمان خاص کمک می کند.

نکته مهم در مدهای مدیریتی این است که الزاماً استفاده از آنها به خودی خود نمی‌تواند "خوب" یا "بد" باشد. ارزیابی مدیر پیش از استفاده از این مدها می تواند تناسب آن را برای استفاده در سازمان مشخص کند. مدهای مدیریتی را باید با توجه به زمینه‌ای که در آن شکل گرفته و رشد کرده‌اند، بررسی و ارزیابی کرد و به این نتیجه رسیدکه آیا پیروی از آن برازنده و متناسب با یک سازمان‌ است یا خیر؟ شرکت‌های مشاوره مدیریت گرچه می‌توانند در پروژه‌ای کوتاه مدت یک ایده را در سازمان ما اجرا کنند و در نهایت یک گواهی پر زرق و برق در مقابل دستمزدهای کلان طلب کنند، اما به طور حتم برای شناسایی و حل مسأله‌های واقعی که مدیر با آنها سروکار دارد، عملاً کار چندانی از پیش نمی‌برند. طرح این پرسش‌ها می‌تواند به پیروی از یک مد خاص در سازمان کمک کند؛ آیا این سبک/تکنیک/ رویکرد با اهداف سازمان همراستا است؟ آیا به حل مشکلات پیش روی سازمان کمک می‌کند؟ چه تأثیری بر تقویت نقاط مثبت این سازمان خواهد داشت؟ اگر پاسخ قابل قبولی برای این پرسش‌ها پیدا نشود، پیروی از آن مد زودگذر با تردید جدی روبرو است.

Furnham, A. (2001). Life story of a management fad. Financial Times, Oct 5th.

Shapiro, E. (1996). Fad surfing in the boardroom. Oxford: Caplson.

 

دکتر سمیه سادات آخشیک، استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه خوارزمی،این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 

13 Somaye Panahiمقدمه ­ای کوتاه بر اینفوگرافی منابع پیشنهادی مصوب برای سرفصل مدیریت در رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی

اینفوگرافی حاضر در راستای بررسی منابع پیشنهادی مصوب برای "سرفصل مدیریت" در برنامه­ های درسی گرایش­ های اطلاعات و دانش­ شناسی طراحی شد. در این نوشتار چهار گرایش در مقطع کارشناسی ارشد تحت عناوین:

1) گرایش مدیریت اطلاعات، 2) گرایش مطالعات کتابخانه­ های عمومی، 3) گرایش کتابخانه­ های دانشگاهی،  4) گرایش مطالعات آرشیوی انتخاب شد و لیست منابع پیشنهادی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به تفکیک از سایت مربوطه استخراج شد. از آنجایی­ که هدف و ایده اصلی، یافتن جایگاه سرفصل مدیریت در گرایش­ های مذکور است، پس تنها به ذکر قالب­ منابع (کتاب، مقاله، پایا­ن ­نامه) پیشنهادی و تعداد ارقام آماری این سرفصل اکتفا شده است. شایان ذکر است که لیست­ های مذکور توسط شورایعالی برای استفاده به مدت پنج سال پس از تاریخ تصویب هریک از آن­ها ارائه شده است و با توجه به گذشت این بازه زمانی هم اکنون نیازمند بازنگری است.

 

ساخت ابزار در پژوهش‌های سواد اطلاعاتی: گزارش یک پژوهش بین‌المللی

keshavarsدر مقاله‌ای که توسط نگارنده و همکاران (2017) به تازگی در مجله لیبری به این آدرس و در قالب این فایل منتشر شده است، مراحل چندگانه ساخت، پرداخت و اعتباریابی ابزاری پژوهشی در یکی از زمینه‌های پژوهشی در سواد اطلاعاتی موسوم به خودکارآمدی سواد اطلاعاتی[1] توصیف شده است. نوشتار حاضر گزارشی مختصر است از چرایی و چگونگی ساخت این ابزار پژوهشی که می‌تواند در انجام پژوهش‌های مرتبط مفید فایده بوده و زمینه‌ساز ساخت ابزارهای مشابه در سایر حوزه‌های سواد اطلاعاتی توسط پژوهشگران این حوزه در کشور باشد. در ادامه، پس از شرحی مختصر از ضرورت ساخت ابزارهای پژوهشی در زمینه‌های پژوهشی مختلف علم اطلاعات بویژه سواد اطلاعاتی، چارچوب عملیاتی ساخت مقیاس فارسی خودکارآمدی سواد اطلاعاتی[2] ارائه می‌شود.

از صفحه حوادث روزنامه‌ها تا سواد اطلاعاتی (سواد اطلاعاتی: رویکرد جوامع مترقی برای آماده سازی افراد در مدیریت چالش‌های اجتماعی)

12 dr fattah1iبیشتر چالش‌های اجتماعی از قبیل اعتیاد، اختلافات خانوادگی، طلاق، انحرافات اخلاقی و جنسی، مشکلات حقوقی و مانند آن‌ها ناشی از ناآگاهی قشر گسترده‌ای از افراد جامعه است. این ناآگاهی می تواند به دلیل عدم توجه دولت‌ها به آموزش مردم در نحوه برخورد با مسایل و مشکلات و یا جلوگیری از آن‌ها باشد. ریشه دیگر ناآگاهی اجتماعی می‌تواند مربوط به عدم توانایی افراد در تفکر درست و منطقی در زمینه چالش‌های کنونی یا پیش رو باشد. در هر صورت، زندگی در جهان کنونی به دلیل تحولات شتابناک و غیر قابل پیش بینی، با چالش‌های بسیار گسترده و متنوع همراه است.

بهره‌گیری از مهارت‌های سواد اطلاعاتی به عنوان ابزاری برای انتفاع در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی

MAREFATچکیده

مطالعه امکان بهره‌مندی اقتصادی از مهارت‌های سواد اطلاعاتی قابل ارائه از طریق کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی در بین دانشجویان وافراد جامعه، موضوع اصلی مقاله حاضر است. این مقاله تلاش می‌کند تا با نگاهی به استانداردهای سواد اطلاعاتی ارائه شده از سوی انجمن کتابخانه‌های دانشکده‌ای و پژوهشی(ACRL)، جنبه‌های اقتصادی استانداردهای قابلیت سواد اطلاعاتی را استخراج نماید. بررسی استانداردهای سواد اطلاعاتی، شاخص‌های عملکرد و سنجه‌های برآیندی آن‌ها در شناخت جنبه‌های اقتصادی این استانداردها مؤثر خواهد بود. مقاله با بررسی الگوی هزینه - سودمندی پیشنهادی در برنامه‌ریزی کارگاه‌های سواد اطلاعاتی، تلاش می‌کند تا برای آمادگی در اجرای موفقیت‌آمیز برنامه‌های سواد اطلاعاتی در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی، با ارائه راهنمایی‌های مقتضی زمینه لازم را فراهم کند. جنبه‌های کلان اقتصادی سواد اطلاعاتی در پایان مقاله مورد اشاره قرار گرفته است.

کلیدواژه: سواد اطلاعاتی، کتابخانه‌ها، اقتصاد

 

ماهیت سواد اطلاعاتی و انواع سواد در عصر اطلاعات

1. مقدمه

asadiفناوری اطلاعات مفهوم سواد را تغییر داده است. در پنج سال گذشته بیش از چهار هزار مقاله مربوط به سواد و فناوری‌های رقومی منتشرشده است (جستجو در پایگاه اسکوپوس، تاریخ جستجو: 5 مرداد 96)، به‌طوری‌که هر یک از مقالات به مفاهیم خاصی از سواد و ابعاد آن پرداخته‌اند. در برخی مقالات به انواع مختلف سواد شامل طیفی از سواد رایانه‌ای، سواد اطلاعاتی و سواد دیجیتالی[2] تا سواد چندرسانه‌ای، چندسوادی، فراسواد، سواد چندحالتی، سواد چندفرهنگی، سواد چندزبانی و سواد انتقادی[3] اشاره‌ کرده‌اند. به‌نظر می‌رسد که این فهرست نام‌گذاری پدیده سواد تمامی نداشته باشد. از سوی دیگر مفاهیم سواد و انواع سواد نیز به‌طور روزافزونی در حال پیچیده شدن است و هر مفهوم در بافت خاص خود توسعه‌یافته است. بی‌شک سوادهای بی‌شمار و مختلفی در آینده در حال ظهور است که برای همه ما پیچیده و گیج‌کننده خواهد بود.

درگذشته تلاش‌های بسیاری برای طبقه‌­بندی سواد از جنبه‌های مختلف صورت گرفته است (برای مثال مک کلور، 1994؛ اسپیتزر و همکاران، 1998؛ بادن، 2001؛ ساولینن، 2002؛ لانسدل و مک کوری، 2004؛ ادیسون و مایرز، 2013)[4]؛ اما بسیاری از این طبقه‌بندی‌ها، به‌استثنای چارچوب ایجادشده از سوی ادیسون و مایرز (2013) از سواد اطلاعاتی، هم‌اکنون منسوخ‌ شده‌اند. تقریباً غیرممکن است که نظامی از طبقه‌بندی کامل و جامعی از انواع سواد به دلیل ماهیت پویای آن ایجاد کنیم. سوادهای نوظهور تبدیل به جدید، سوادهای جدید تبدیل به قدیمی و سوادهای قدیمی نیز با ویژگی‌ها و مناسبت‌های جدید به‌طور پیوسته افزایش می‌یابند، به‌طوری‌که مجموعه‌های جدید سواد می‌توانند گفتمان جدیدی را برای درک ماهیت آشوبگرش باز کند.

سواد داده‌ای و سواد اطلاعاتی چگونه به خبرهای جعلی پایان می‌‌دهد*

KALO

افزایش خبرهای جعلی، در درجهٔ نخست نشانهٔ این است که ما به‌عنوان یک جامعه نتوانسته‌ایم به شهروندان خود آموزش دهیم که دربارهٔ داده‌ها و اطلاعات، منتقدانه فکر کنند. این نشانه را از ایمیلی می‌توان مشاهده کرد که [مثلا] از یک شاهزادهٔ نیجریایی می‌رسد و به شما پیشنهاد می‌کند که اگر ۱۰ هزار دلار بابت هزینه‌های نقل و انتقال برایش بفرستید، ۱۰ بیلیون دلار به حساب شما منتقل خواهد کرد. هر روز افراد بسیاری این ایمیل را دریافت، و آن ۱۰ هزار دلار را به حساب این شیادان کلاهبردار منتقل می‌کنند. و این ماجرا همچنان ادامه دارد. اینترنت، هنر کلاهبرداری و دسترسی به اطلاعات نادرست را جهانی‌سازی کرده است و به یک پیام کوتاه این امکان را داده است که سراسر سیارهٔ زمین را فرا بگیرد و فرستندگان آن پیام بتوانند بذر آشفتگی را در کشورهای آن سوی جهان بپاشند.