header001

Hosseini issu09

گزارش تحلیلی اولین همایش ملی خواندن

چکیده:

برگزاری اولین همایش ملی خواندن حاصل تلاش افراد زیادی است که در مدت بیش از یک سال برای آن برنامه‏ریزی و کار اجرایی صورت گرفت. افزون بر حدود 200 نویسنده، بیش از 40 نفر داور و 30 نفر عوامل اجرایی در این فعالیت علمی مشارکت داشتند. بسیاری از نویسندگان و پژوهشگران به دلایل مختلف نتوانستند در این همایش حضور یابند. همچنین، اکثر کسانی که در همایش حضور داشتند، به دلیل فشردگی برنامه‏ها و ماهیت همایش، تنها بخشی از واقعیت‏های همایش را دریافت کردند.

اولین همایش ملی خواندن در 28 و 29 آبان ماه 1394 با مشارکت نهاد کتابخانه‏های عمومی کشور و استان کردستان و دانشگاه کردستان، در تالار مولوی دانشگاه کردستان برگزار شد. این گزارش در سه بخش مقدمه، بخش توصیف همایش و بخش دستاوردهای همایش آماده‌شده است. امید است خوانندگان را تشویق نماید از متن کامل مجموعه مقالات و سخنرانی‏ها استفاده نمایند.

 

مقدمه

انسان به‌واسطه تبادل اندیشه‏ها خردمند می‏شود و تبادل اندیشه با استفاده از زبان ممکن می‏گردد و رفتار خواندن ابزار بهره‏‏گرفتن از زبان نوشتاری است. نوشته دربرگیرنده میراث غنی قرن‌ها تلاش فکری بشریت است. به همین دلیل، جامعه انسانی را از توجه جدی به ایجاد، توسعه و نهادینه کردن رفتار خواندن گریزی نیست.

برای داشتن جامعه‏ای پویا و دانش‏مدار و داشتن انسان‌هایی منطقی و بردبار، استفاده از تجارب پیشینیان اندیشمند و انتقال تجارب آنان راهی پذیرفته‌شده است. این مهم تنها با خواندن ممکن می‏گردد. شاید به همین دلایل است که برخی جوامع که بیشتر می‏خوانند، از جوامعی که کمتر می‏خوانند، در ذهن آدم خردمندتر و بافرهنگ تلقی می‏گردد.

در جامعه ما قضاوت عامه (اعم از مسئولین و پژوهشگران، معلمان و استادان و مردم عادی) بر این است که میزان خواندن ما ایرانیان پایین است. این نشان از وجود این واقعیت است که رفتار خواندن مردم (با هر سطح علمی و با هر طبقه اجتماعی) متناسب با انتظار ما نیست و باید بیشتر بخوانیم.

 اما به نظر می‏رسد که به‌صورت بنیادی به دنبال شناسایی، ماهیت و هستی خواندن و روش بررسی امور مربوط به خواندن (ازجمله نیازسنجی مهارت‌های خواندن موردنیاز جامعه، آموزشگران این مهارت‌ها، مراحل آموزش، محتوای آموزشی موردنیاز، روش‏ها و بافت موردنیاز برای آموزش آن‌ها) نبوده‏ایم.

اولین همایش ملی خواندن با شعار "تلاش برای شناخت همه‌جانبه خواندن" تلاش نمود با شناسایی و معرفی تمامی حوزه‏های کلان مرتبط با خواندن و دسته‏بندی آن‌ها در قالب نه محور، پژوهشگران، نویسندگان، استادان، دانشجویان و سازمان‏های مرتبط با خواندن را تشویق به اندیشیدن، پژوهش و نگارش درباره خواندن نماید. حاصل این تلاش یک‌ساله تولید 7 سخنرانی کلیدی، 44 مقاله و 29 پوستر است که در 6 بخش دسته‏بندی و در مجموعه مقالات منتشر شد و از طریق پایگاه مقالات همایش‏های مرکز منطقه‏ای اطلاع‏رسانی علوم و فناوری شیراز قابل‌دسترس است. مقایسه عناوین بخش‏های مجموعه مقالات با محورهای همایش بیانگر آن است که در برخی محورهای معرفی‌شده (مانند لایه‏های مدیریتی و خواندن، نهضت سوادآموزی و خواندن، صنعت نشر و خواندن)، مقاله‏ای دریافت یا پذیرفته‌نشده است.

در صورت داشتن نظرات کلی مربوط به امور همایش، بسیار خرسند خواهیم شد اگر با آدرس دبیرخانه همایش به نشانی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید مکاتبه فرمایید.

 اولین همایش ملی خواندن به روایت عدد و نمودار

همان‌طور که در اخبار مربوط به همایش از طریق لیزنا اعلام شد، در مرحله اول 310 چکیده دریافت شد، در مرحله دوم حدود 180 مقاله به دبیرخانه رسید از آن تعداد حدود 160 مورد مناسب داوری تشخیص داده شد. و درنهایت مقالات پذیرفته‌شده در سه جدول (اصلاحات جزئی، اصلاحات اساسی، و پوستر) اعلام شد. درنهایت 44 مقاله و 29 پوستر توسط نویسندگان اصلاح شد و برای سخنرانی، چاپ و ارائه به‌صورت پوستر آماده شد. افزون بر این‌ها 7 سخنران کلیدی دعوت‌شده به همایش با همکاری و دلسوزی ستودنی، متن سخنرانی‏ها را به‌صورت مقاله تهیه نمودند که آمار توصیفی زیر بر اساس 80 مقاله (شامل سخنران کلیدی، ارائه شفاهی، چاپ مقاله، چاپ پوستر) است که در مجموعه مقالات و سخنرانی‏ها منتشرشده است.

همان‌طور که در جدول 1 مشاهده می‏شود هیچ مقاله‏ای در سه محور دوم، ششم و هشتم در این همایش ارائه یا پذیرفته نشد. درباره آموزش بزرگسالان (محور ششم) دو نوشته به دبیرخانه واصل شد که با رأی داوران پذیرفته نشدند. اما در دو محور "خواندن و لایه‏های مدیریتی" و "صنعت نشر و خواندن" هیچ مقاله‏ای به دبیرخانه ارسال نشد. محور دوم، خواندن و لایه‏های مدیریتی، با مطرح کردن موضوع‏هایی مانند ارزش‌ها، باورها، آداب‌ورسوم، قوانین و مقررات، مجریان، نقش احزاب سیاسی، آزادی بیان، و انجمن‏های غیردولتی تلاش نمود موانع و مشکلات مدیریتی را در زمینه خواندن به بحث بگذارد. همچنین، محور هشتم، صنعت نشر و خواندن، تلاش داشت با معرفی موضوع‏هایی مانند نقش نویسندگان، ناشران، قیمت، نمایشگاه‏های کتاب، توزیع، تیراژ، درآمد، تنوع انتشارات، و ممیزی برای پژوهش جامعه را به بحث درباره وضعیت نشر کنونی و چشم‌انداز آینده آن و توجه به آن به‌عنوان یکی از مؤلفه‏های مؤثر در خواندن تشویق نماید. اما این تلاش حاصلی دربر نداشت.

نمودار 1 نسبت تراکم نویسندگان در شش محور همایش را نشان می‏دهد. با نگاه به این نمودار مشخص می‏شود که میزان همکاری نویسندگان در برخی محورها (مانند نظام آموزش‌وپرورش و خواندن، خواندن و محیط دیجیتالی، خواندن و نهادهای فرهنگی) بیشتر بوده است.

 Hosseini 01

نمودار 1. تراکم نویسندگان نسبت به تعداد مقالات در محورها

 نمودار 2 وضعیت پراکندگی نویسندگان در سطح استان‌های کشور را نشان می‏دهد. نویسندگان از 17 استان کشور در این همایش شرکت داشته‌اند. همان‌طور که نمودار 2 نشان می‏دهد، استان‌های تهران، کردستان، فارس، خراسان رضوی، و اصفهانی بیشترین شرکت‌کننده داشته است

 Hosseini 02

نمودار 2: پراکندگی جغرافیایی نویسندگان اولین همایش ملی خواندن

مرتبه علمی نویسندگان در جدول زیر نشان داده‌شده است. یک‌سوم نویسندگان دارای مدرک دکترا هستند. که 41 نفر استادیار، 6 نفر دانشیار، و 5 نفر استاد هستند. همچنین، 19 نفر (18/12 درصد) نویسندگان دانشجوی دکترا هستند و 63 نفر (38/40 درصد) دانشجوی ارشد یا دارای مدرک ارشد هستند. و حدود 14 درصد مدرک کارشناسی داشته‌اند

رشته تحصیلی نویسندگان از پراکندگی نامتوازنی برخوردار بود. اگرچه جامعه پژوهشگر مخاطب مسئله خواندن گسترده است و انتظار می‏رفت از رشته‏هایی مانند زبان‌شناسی و تدریس زبان (فارسی، انگلیسی، عربی و ...)، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، علوم تربیتی، علم اطلاعات و دانششناسی نویسندگان به این همایش توجه نمایند، اما جدول زیر نشان می‌دهد که بیشترین توجه به این کنفرانس از سوی فارغ‌التحصیلان علم اطلاعات و دانش شناسی و کارمندان کتابخانه‏ها صورت گرفته است.

این نکته بیانگر آن است که برای همایش‏های بعدی تلاش بیشتری برای اطلاع‌رسانی فراخوان همایش در میان رشته‏های مرتبط دیگر نیز صورت گیرد.

همان‌طور که جدول 4 نشان می‏دهد نویسندگان از سازمان‌های نهاد کتابخانه‏های عمومی (با 16 درصد)، دانشگاه کردستان (با 8 درصد)، آموزش‌وپرورش (با 7 درصد) بیشترین شرکت‌کنندگان را به خود اختصاص داده‌اند. اما افزون بر این‌ها از 39 سازمان یا دانشگاه دیگر نیز نویسندگان مقاله ارائه نموده‌اند.

دستاوردهای اولین همایش ملی خواندن

در این قسمت خلاصه‏ای از مهم‌ترین محتوای تولیدشده ارائه می‏شود تا زمینه آشنایی خوانندگان با مباحث علمی ارائه‌شده در کنفرانس فراهم گردد. علاقه‌مندان می‏توانند متن کامل مقالات را از پایگاه همایش‏ها در سایت مرکز منطقه‏ای اطلاع‏رسانی علوم و فناوری شیراز دریافت نمایند.

بخش سخنرانان کلیدی

مقاله "ارزش خواندن به زبان فیلسوفان کوچک" حاصل کاری پژوهشی است که دکتر مهری پریرخ و بهار قادری قلعه نو به‌صورت تحلیل گفتمان با 12 کودک و نوجوان کتاب‌خوان انجام داده‏اند. یافته‏های آن‌ها نشان می‏دهد که خواندن داستان و صحبت کردن درباره آن‌ها سبب ایجاد مهارت‌هایی می‏شود که در "نظریه ذهن" مطرح‌شده است. مهارت‌های نظریه ذهن عبارت‌اند از شناخت باورها و احساسات دیگران و خود، توانایی پیش‌بینی پیامدها، تفکر تحلیلی و انتقادی. افزون بر این، یافته‏های آن‌ها نشان داد که فعالیت‏های صورت گرفته توسط کودکان در کانون پرورش فکری کودک و نوجوان در ترویج مطالعه و نیز پرورش مهارتهای فکری کودکان و نوجوانان و رشد اجتماعی آنان مؤثر است.

سخنران کلیدی بعدی تحت عنوان "باور به ارزشمندی خواندن: از نگاه فلسفی تا چالش در فهم ارزشمندی خواندن برای زندگی بهتر" تلاش نمود رابطه دوسویه و مستقیم میان جهان‌بینی و خواندن و ساختن زیربنای سعادت در زندگی از طریق خواندن را تشریح نماید. دکتر رحمت‌الله فتاحی، استاد بازنشسته دانشگاه فردوسی مشهد معتقد است که "شکل‏گیری تدریجی جهان‏بینی یا نگاه فلسفی انسان می‏تواند ناشی از خواندن باشد. این شکل‏گیری وابسته به چه خواندن و چگونه خواندن است. جهان‏بینی و نگاه فلسفی به خواندن تأثیر زیادی بر گزینش انسان‌ها نسبت به آنچه می‏خوانند و آنچه درک ‏می‏کنند دارد." به باور وی" هنوز بخش عمده‏ای از افراد جامعه به ارزش و تأثیر متقابل این دو در تحقق سعادت خود و جامعه پی نبرده‏اند." و تأکید نمود که "یکی از عوامل کم خوانی و نخواندن و نیز عدم باور به ارزشمندی کتاب، ریشه در نوع نگاه و جهان‏بینی انسان‌ها دارد." وی ضمن بیان خصوصیات کتاب به‌عنوان یک موجود و یک هستی که می‏تواند معناها و مفاهیم را برای شکل دادن شناخت و ارتقای معرفت به انسان منتقل نماید، توصیه نمود که باید از دوران کودکی و با آموزش مفاهیم فلسفی به کودکان گام‌های بنیادی را برداشت و مبنای ایجاد خوانندگان مادام‌العمر را پی‏ریزی نمود.

دکتر مقصود فراستخواه، دانشیار مؤسسه پژوهش و برنامه‏ریزی آموزش عالی، یکی از سخنرانان کلیدی بود که عمل خواندن را به‌مثابه کنشی ارتباطی، تفهمی و انتقادی موردبحث قرار داد و رفتارهای مرسوم خواندن در نظام دانشگاهی ایران را تشریح و تحلیل نمود. به باور وی"عمل خواندن ما را از ناشنوایی و بی‏درکیِ جهانی و توهم دانایی یک‌جانبۀ فردی به درمی‌آورد و در افق آگاهی‏های سرشار و مشاع بشری و میان ذهنی قرار می‏دهد." و اشاره می‏کند که "عمل خواندن در نظام دانشگاهی ما بحث‌انگیز شده است." وی تلاش نمود "ظرفیت‏ها و محدودیت‌های اشکال مختلف خواندن برای تأمل در نظام دانشگاهی ایران" را بررسی نماید. دکتر فراستخواه خواندن را در سه سطح (کانون فعالیت، سطح معرفتی و سطح هنجاری) دسته‏بندی نمود. و در سطح اول"خوانش اسکولاستیک را با وضعیتی که خواننده به‌مثابه سوژه به عرصه می‏آید" مقایسه نمود. در سطح دوم به‌مرور "خوانش‏های ابزاری، ارتباطی و تفهمی، تأویلی و تحلیلی؛ به ظرفیت‏های خوانش انتقادی مانند تحلیل نشانه‌شناسی، تحلیل گفتمان، رمزگشایی و واسازی" پرداخت. در سطح سوم، فضیلت‏های خواندن را مرور نموده و در پایان بر این مهم تأکید نمود که در نظام دانشگاهی کنونی جریان غالب خوانش اسکولاستیک است و فرهنگ نقد و گفتگو ضعیف است و توجه به کژ رفتاری‌های علمی و یافتن راه‌حل برای اصلاح آن‌ها را مهم دانست.

اسماعيل يوردشاهيان، عضو هیئت‌علمی پژوهشی دانشکده پزشکی اروميه، دکترای پژوهشی روانشناسی اجتماعی، شاعر و نویسنده سخنرانی خود را با عنوان "مرگ متن: مفهوم متن و هنر خوانش متن که نهایت آن زیبائیست و مرگ متن (رساله‏ای در تئوری مرگ متن)" ارائه نمود. وی تلاش نموده است خواندن متن را ازنظر هستی‌شناسی موردبحث قرار دهد. به همین دلیل، تعاریفی از لحن، خوانش متن، زبان ارائه کرده است و تأثیر آن‌ها بر تعامل معنا در هنگام خواندن را همراه با مثال و بیان تجارب خود توضیح داده است.

"نگاه‏هایی متفاوت از نگاه سنتی به آموزش هنرهای خواندن" عنوان سخنرانی دکتر علی حسینی خواه، عضو هیئت‌علمی گروه مطالعات برنامه درسی دانشگاه خوارزمی بود. وی بر ضرورت آموزش درست و به‌موقع مجموعه مهارت‏های خواندن، نوشتن، گوش دادن، صحبت کردن و سواد بصری به‌عنوان مهارت‌های پایه زبان تأکید نمود و آن‌ها را قابلیت‏هایی برای آغاز کردن و به‌پیش بردن همه ابعاد زندگی (شخصی/علمی/شغلی) دانست. به باور ایشان آموزش درست هنرهای زبان، دو کارکرد دارد: الف- کارکرد نزدیک: منظور آموختن مهارتهای پایه زبان است. ب- کارکرد دور: کمک زبان به یادگیری و فهم بهتر سایر موضوعات درسی است. اگر سطح تواناییهای زبانی فراگیر، مطلوب و در حد کفایت نباشد، در مواجه با سایر موضوعات درسی نیز دچار ترس و مشکل خواهد شد. سپس، دکتر حسینی خواه اشاره نمود که "مهارت خواندن دارای جایگاه ویژهای است، به‌گونه‌ای که شعار فدراسیون معلمان امریکا بدان اشاره میکند: آموزش خواندن، علم پرتاب است: سکوی پرتاب دانشآموز در سایر دروس و در سایر پایه‏ها و مقاطع تحصیلی است. میتوان از شعاع این شعار فراتر رفت و مدعی شد که خواندن، سکوی پرتاب در زندگی است." وی برای تشریح دیدگاه خود به تشریح سه نگاه متفاوت کلاسیک، تخیلی و شهودی به آموزش هنرهای زبان، به‌ویژه مهارت خواندن پرداخت. و بر اثرگذاری بیشتر نگاه شهودی تأکید نمود.

دکتر عبدالعظیم کریمی، مدیر ملی مطالعات بین‌المللی تیمز و پرلز در ایران، در سخنرانی خود با عنوان " بررسي عوامل مؤثر بر ارتقا سواد خواندن دانش‌آموزان (بر اساس نتايج مطالعات پرلز)" به تبیین نقش عوامل خانه، مدرسه، دانش‌آموز و معلم در روند ارتقا سواد خواندن دانش‌آموزان پرداخت و ضمن مرور داده‌ها و يافته‌هاي مطالعه بين‌المللي پيشرفت سواد خواندن (پرلز)، که در میان دانش‌آموزان پايه چهارم ابتدايي در سال‌های 2001‌، 2006 و 2011 صورت گرفته است، اشاره نمود که "يافته‌هاي ملي و بين‌المللي در اين مطالعات نشان مي‌دهد مهم‌ترين عوامل تقويت سواد خواندن دانش‌آموزان، فرهنگ خانواده ازنظر نگرش به مطالعه و ارزش دادن به كتاب و کتاب‌خوانی است. پس‌ازآن، خودپنداره و نگرش دانش‌آموزان به خواندن، ویژگی‌های معلم و مدرسه نيز در تعامل با زمينه‏هاي خانوداگي و اجتماعي سهم مهمي‏ در بهبود سواد خواندن دارد. نتايج اين تحقيق و كاربست راهكارهاي برخاسته از آن مي‌تواند روند عملكرد سواد خواندن دانش‌آموزان را در سطوح مختلف (خانواده، مدرسه و معلمان) تحت تأثیر قرار دهد."

" اهمیت تربیت نیروی انسانی در تربیت‌معلم" عنوان آخرین سخنرانی بود که توسط آقای جمشید یغموری، معلم بازنشسته و مدیر موفق دانشسرای مقدماتی شهید باهنر سقز - در اواخر دهه 1370 و اوایل دهه 1380 - ارائه شد. وی ضمن بیان تجارب زیسته، راهکارهای مدیریتی برای ارتقای جایگاه دانش‏آموز معلمان، و تلاش برای کمک به رشد شخصیت حرفه‏ای، ایجاد اعتمادبه‌نفس و خودباوری و شناخت جایگاه معلمی دانش‏آموز معلمان، و مرور میزان موفقیت فارغ‌التحصیلان آن مرکز در محل کار، ادامه تحصیل و الگو بودن به‌عنوان آثار آشکار اقدامات مدیریتی در آن مرکز، یادآور شد که تربیت‌معلم کارآمد یکی از راه‏های ترویج مهارت خواندن است و باید این‌گونه مراکز بر اساس نیاز به تربیت نیروی انسانی لازم بپردازد، نه از راه جذب نیروهایی که درزمینهٔ تربیت و آموزش دانش آموزان هیچ‌گونه آموزشی ندیده‏اند و زمینه‏های فکری و رفتاری مناسب در آن‌ها ایجاد نشده است.

 بخش ارائه‏های شفاهی

در این بخش، ابتدا دکتر نسرین فقیه ملک مرزبان، عضو هیئت‌علمی دانشگاه الزهرا، در مقاله‏ای با عنوان "احساس خواندن در تعامل با متون جذاب و هنرمندانه" تلاش نمود نویسندگان را متوجه این نکته کند که متن باید حاوی ویژگی‏های خاصی باشد تا خواننده را به خود جذب نماید. وی که با استفاده از نظریه استاک ول به تحلیل یک غزل سعدی پرداخت، نشان داد که بافت نحوی و درگیری ذهنی خواننده، تصاویر و آرایه‎‎های ادبی از مهمترین زمینههای احساس خواندن به شمار میروند. در خواندن متون هنری، روح و روان خواننده و در متون ادبی، عاطفۀ خواننده بیش از هرچیز با متن در تعامل قرار میگیرد. وی بحث نمود که متون متفاوت، مراکز ارجاعی مختلف دارند و رابطۀ جهانهای محتمل و جهان متن منحصر به متن است.

شبکه‏های اجتماعی بستری مناسب برای ایجاد ارتباط در بین قشرهای مختلف هم علاقه است. جستجوی راهکارهای ارائه اطلاعات درست و مناسب برای منابع خواندن و پرسش درباره میزان بهره‏گیری از قابلیت‏های این محیط درزمینهٔ ترویج خواندن دغدغه‏ای به‌جا به نظر می‏رسد. دکتر شعله ارسطوپور و دکتر فاطمه احمدی نسب به "بررسی میزان اطلاع‌دهی شبکه‌ها و ابزارهای اجتماعی و نقش آن‌ها در تشویق به خواندن" پرداختند و با "موردکاوی 10 اثر برجسته ادبی داخلی و خارجی شامل دن‏کیشوت، زندگی و عقاید تریسترام شندی، دیوید کاپرفیلد، رابینسون کروزو، و بلندی‌های بادگیر در سطح جهانی و 5 اثر ایرانی درخت انجیر معابد، کلیدر، بوف کور، شوهر آهو خانم، و شازده احتجاب) در سه محیط گودریدز، شبکه کتاب‌خوانان حرفه‏ای ایران و ویکی‌پدیا" به این نتیجه رسیدند که تولید محتوای کمک‏کننده به تصمیم‏گیری در خصوص آغاز به خواندن یک اثر فارسی در سطح شبکه‏ها و ابزارهای اجتماعی در مقایسه با آثار خارجی ضعیف است.

دو دبیر آموزش‌وپرورش شهرستان مهاباد (لیلا اشکوتی، کارشناس ارشد برنامه‏ریزی درسی و محمود احمدنژاد، کارشناس ارشد مدیریت آموزشی) سطح دشواری خوانایی کتاب فارسی پایه چهارم را براساس تکنیک‏های خوانایی مک لافین و فرای مورد ارزیابی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که " دشواری متن در سطح بالاتری از پایه‏ی چهارم ابتدایی قرار دارد و اصل ساده به‌دشواری در تنظیم محتوای مطالب کتاب رعایت نشده است. همچنین، قدرت خوانایی، سطح کلاسی و سطح سنی مطالب نسبت به کلاس چهارم تناسب ندارد."

دو کتابدار شاغل در نهاد کتابخانه‏های عمومی استان اصفهان، اعظم بیگ لو و ملیحه سلیمیان که هر دو کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی هستند، به بررسی "نقش خانواده بر خواندن نوجوانان عضو کتابخانه‏های عمومی فولادشهر" پرداختند و به این نتیجه رسیدند که رابطه مستقیمی بین وضعیت اجتماعی، اقتصادی، جایگاه کتابخانه در خانواده، نگرش والدین نسبت به خواندن، تعاملات والدین با فرزندان نوجوان و رفتار هدفمند خواندن والدین با میزان و رفتار خواندن نوجوانان وجود دارد.

آزاد مهر دانش فاطمیه، کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی باراهنمایی دکتر محسن زین‌العابدینی، هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، محتوای کتاب‌های مرجع کودکان و نوجوانان را در زمینه نگارش زندگی‏نامه‏ها که محتوای اطلاعاتی مهمی برای بچه‏ها می‏باشد به‌صورت تطبیقی موردبررسی قرار داده است. آنان ضمن بررسی 432 مدخل زندگینامه موجود در سه دایره‌المعارف کودکان و نوجوانان "فرهنگنامۀ کودکان و نوجوانان"، "دایره‌المعارف پیوسته کودکان بریتانیکا"و "دایره‌المعارف پیوسته علمی کودکان و نوجوانان" به این نتیجه رسیدند که "در مؤلفه‌های مورد ارزیابی (ساختار، نگارش) فرهنگنامه کودکان و نوجوانان رتبه اول را هم به لحاظ فراوانی حضور معیارها و هم به لحاظ کیفیت معیارهای موردبررسی داشته است. فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و دایره‌المعارف پیوسته کودکان بریتانیکا دارای سطح نگارش ساده و متناسب با گروه سنی مخاطبان هستند. فرهنگنامه کودکان و نوجوانان درمجموع از وضعیت بهتر و مطلوب‌تری به لحاظ تعداد عناصر اطلاعاتی ساختاری موجود در مدخل‌های موردمطالعه برخوردار است ولی پایین‌ترین رتبه را ازنظر شمول تعداد معیارهای ساختاری دایره‌المعارف دارد. در نقطه مقابل، دو دایره‌المعارف پیوسته کودکان بریتانیکا و دایره‌المعارف پیوسته علمی کودکان و نوجوانان دارای بالاترین رتبه ازنظر شمول تعداد معیارهای کلی ساختاری هستند.

"بررسی تأثیر آموزش برنامۀ فلسفه برای کودکان بر رشد مهارت خواندن دانش‌آموزان سوم ابتدایی شهرستان بجنورد" عنوان مقاله‏ای است که توسط مریم عفتی کلاته، دانشجوی دکترای فلسفه تعلیم و تربیت و یحیی قائدی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی ارائه شد. آنان باهدف بررسی تأثیر اجراي برنامۀ فلسفه براي کودکان بر رشد مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان سوم ابتدایی بجنورد به روش نیمهتجربی پژوهش خود را انجام دادند و یافته‌های آنان نشان داد که اجراى برنامۀ فلسفه براي کودکان بر رشد مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان کلاس سوم دبستان تأثير مثبت داشته است.

ارتقاي مهارت خواندن در دانش‌آموزان به‌عنوان يكي از عوامل مؤثر در پيشرفت تحصيلي فرض شده است. با تأييد اين فرضيه، مي‌توان با ايجاد ساختارهايي در نظام آموزشي كه مهارت‌هاي خواندن را افزايش داده و از آن حمايت مي‌كنند، زمينه را براي پيشرفت در ديگر دروس و به‌طورکلی، پيشرفت تحصيلي فراهم نمود. ازاین‌رو دکتر سید مهدی حسینی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه کردستان و سمیه نعمتی، فوق لیسان مدیریت آموزشی، به بررسی رابطه مهارت‌های خواندن و موفقیت تحصیلی دانش آموزان دبیرستانی پرداختند. آنان با بررسی رابطه نمرات نهایی (آزمون‌های هماهنگ) سه درس زبان فارسی، تعلیمات اجتماعی و معارف اسلامی به‌عنوان ملاک مهارت در خواندن و سه درس ریاضی، فیزیک، و شیمی به‌عنوان ملاک موفقیت تحصیلی به این نتیجه رسیدند که دانشآموزانی که در دروس خواندن نمرات بالاتری کسب کرده‏اند، در دروس علمی مربوط به موفقیت تحصیلی نیز موفق‌تر بوده‏اند.

دکتر حسن مقدس زاده، دکتر محمدرضا قانع و دکتر هاجر صفاهیه، اعضای هیئت‌علمی مرکز منطقه‏ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری شیراز با نظرسنجی از 248 عضو هیئت‌علمی دانشگاه شیراز درباره مزایا و معایب مطالعه در محیط‏های چاپی و دیجیتالی، این دو محیط را باهم مقایسه نمودند و به این نتیجه رسیدند که جامعه آزمودنی برای انجام کارهای پژوهشی و علمی خود بیشتر از منابع دیجیتالی و برای انتشار آثار علمی بیشتر از منابع چاپی استفاده می‏کنند. یکی از بهترین مزایای منابع دیجیتالی در مقایسه با منابع چاپی ازنظر آن‏ها، امکان خواندن مطالب به‌صورت انتخابی و همچنین امکان خواندن غیرخطی مطالب در منابع دیجیتالی دانسته‏اند. اعضای هیئت‌علمی ‏از هر دو نوع منابع چاپی و دیجیتالی برای مقاصد مختلفی استفاده کرده و هردوی این منابع در جای خود از اهمیت ویژه‏ای برای آن‏ها برخوردارند. ازاین‌رو باید کتابخانه‏های دانشگاهی با تأمین منابع اطلاعاتی به هر دو شکل و دسترس‌پذیر کردن آن‏ها بتوانند نیازهای اطلاعاتی اعضای هیئت‌علمی را فراهم نمایند.

"بررسی رویکرد محتوایی کتابهای درسی دوره دبستان به مقولههای مرتبط با خواندن" عنوان تلاش پژوهشی قاسم موحدیان، دانشجوی دکترای علم اطلاعات و دانششناسی و گیتی شاه‏محمدی، ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی است. آنان استدلال نمودند که" کتابهاي درسي ابزار اصلي فرايند ياددهي - يادگيري در نظام آموزش‌وپرورش ايران هستند و به سبب تکيه معلمان و دانش‏آموزان بر اين کتابها و تأثیرگذاری بر دانش‏آموزان از اهميت فراواني برخوردار بوده و ميتوانند نقش بسزايي در پرورش عادت خواندن و ترويج آن ايفا نمايند." آنان با بررسي چگونگي توجه کتابهاي درسي به مقولهها و مفاهيم مرتبط با خواندن و شناسايي نقاط قوت و ضعف اين کتابها از منظر خواندن که به روش تحليل محتواي کيفي با رويکرد استقرايي روی تمام کتابهاي درسي مقطع ابتدايي آموزش‌وپرورش ايران (مقطع اول تا مقطع ششم) انجام دادند، شش طبقه اصلي را شناسايي نموده و مقولهها و مفاهيم مرتبط با اين طبقات به تفکيک در جدولهايي همراه با شواهد واقعي از اين مقولهها ارائه نمودند. اين طبقه‏ها عبارت‌اند از: بازگویی تجربه خواندن، - خواندن در خانواده – کتاب خواندن مشاهیر و دانشمندان – آموزش مرجع، اطلاع‌یابی و بهره‌گیری از منابع اطلاعاتی - منابع و متون خواندن - مزیت خواندن - کتابخانه، کتاب‌فروشی و نمایشگاه کتاب. آنان دریافتند که از منظر خواندن، رويکرد غالب کتابها توصيفي و غيراقناعي است. همچنين مقولات مطرح‌شده از جامعيت لازم برخوردار نیستند و برخي مفاهيم مربوط به خواندن بسيار اندک موردتوجه قرارگرفته‌اند. خواندن در محيط مجازي و کسب مهارت در خواندن از مقولاتي هستند که در اين کتابها مغفول ماندهاند.

رشته علم اطلاعات و دانششناسی (کتابداری و اطلاع‏رسانی سابق) به‌عنوان حوزه‏ای که افراد متخصص برای خدمت در کتابخانه‏ها را تربیت می‏نماید، یکی از رسالت‏های خویش را ترویج خواندن در میان جامعه می‏داند. به همین دلیل میزان توجه به بنیادهای نظری و پژوهش‏های تجربی خواندن در متون این حوزه می‏تواند اهمیت ویژه‏ای داشته باشد. با همین استدلال دکتر سودابه نوذری، عضو هیئت‌علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و زهرا تهوری، کارشناس مسئول اداره کل سازمان اسناد و کتابخانه ملی به بررسی جایگاه خواندن در متون این حوزه پرداختند. آنان با تحلیل محتوای پژوهشهای تولیدشده توسط کتابداران ایرانی به زبان فارسی در قالب کتاب، پایان-نامه و مقاله که موضوعات حوزه كتابداري و اطلاعرساني را تعیین و مقولهبندي کرده‌اند، دریافتند که خواندن و مفاهیم مرتبط با آن به‌ندرت موضوع پژوهش قرارگرفته است و تنها 4 درصد از کل نوشتارها در حوزه کتابداری و اطلاعرسانی مرتبط با خواندن است.

حمید پیمانی و دل‌نشین دانایی دو دانشجوی مقطع دکترای دانشگاه خوارزمی با بررسی نرم‏افزارهای موبایلی قابل‌نصب روی اندروید و پرطرفدار کتاب‌خوان فارسی‌زبان با استفاده از اصول ده‏گانه نیلسن، نقاط قوت و ضعف آن‌ها را با استفاده از چک‌لیست ارزیابی نمودند. پژوهش آن‌ها نشان داد شاخصهای «همسانی و استانداردها» و «کمک به کاربران در شناسایی خطا» بیشتر و شاخصهای «استفاده از راهنما» و «کنترل و آزادی کاربر» کمتر موردتوجه بوده است. نرمافزارهای فیدیبو و طاقچه بالاترین امتیاز و نرمافزار جِیبوک پایینترین امتیاز را در این ارزیابی به دست آوردند. به باور آنان، نرمافزارهای کتاب‌خوان فارسی درزمینهٔ شخصیسازی، کنترل کاربر روی نرم-افزار، راهنمایی و شفافیت وضعیت حق مؤلف نیاز به بهبود دارند و این مؤلفهها ممکن است در اقبال به این کتابخوانها و میزان استفاده از آن‌ها تأثیرگذار باشد.

محمد رحمانپور، دانشجوی دکترای برنامه درسی دانشگاه اصفهان خواندن به زبان مادری را به‌عنوان مسئله یا حق به پشتوانه دیدگاه پائولو فریره توضیح داده است و برنامه درسی پیشنهادی خود را برای تدریس به زبانه‌ای اول و دوم در مدارس مناطق دوزبانه ارائه نموده است. وی بحث نمود که چنانچه زبان مادری در حاشیه زبان رسمی قرار گیرد، به یک مسئله تبدیل می‌گردد. اما اگر خواندن به زبان مادری مورداحترام و اهمیت قرار گیرد و فراگیری آن در نظام تعلیم و تربیت رسمی و یا غیررسمی ترویج یابد، می‌تواند از حالت چالش خارج و به‌عنوان حق طبیعی اقلیت‏های دوزبانه تلقی گردد. برنامه درسی پیشنهادی، ضمن اهمیت و ارج نهادن به زبان دوم یا رسمی، تقویت مهارت خواندن به زبان مادری را در اولویت قرار می‌دهد و دارای اهداف، محتوا، راهبردهای یاددهی- یادگیری، و روش‌های ارزشیابی خاصی برای دستیابی به رسالت مذکور می‌باشد.

وقتی پدیده‏ای مانند خواندن موضوع بررسی قرار بگیرد، طبیعی است که اولین سؤالی که در ذهن انسان شکل می‏گیرد درباره ماهیت این پدیده باشد. خواندن چیست؟ خواندن از دیدگاه نروبیولوژی (زیست‏شناسی عصبی) عبارت است از برقراری ارتباط با ناحیه زبان در لب سمت چپ مغز از طریق عصب بینایی. عصب‏شناسان معتقدند که سلول‏های مغزی مختص خواندن از همان بدو پیدایش انسان یعنی چند صد هزار سال پیش وجود داشته‏اند، درحالی‌که سلول‏های شبکه‏ای خاص نوشتن بعداً در مغز پدیدار شده‏اند. یعنی فقط چند هزار سال پیش. پس چگونه مغز انسان قادر به خواندن است؟ ارتباط میان ناحیه بینایی با ناحیه زبان چگونه برقرار می‏شود؟ مراحل خواندن در مسیر بینایی مغز کدم‌اند؟ این‌ها بخشی از پرسش‌هایی هستند که دوئـن در کتاب نرونهای خواندن به آن‌ها پاسخ می‏گوید. تحقیقات نشان می‏دهند که‏ این قابلیت که از بدو تولد تا پنج‌سالگی در انسان پدید می‏آید به‌شدت متأثر از شناخت او از واج‏‏های زبان است به‌طوری‌که هرچه توانایی کودک در استفاده آگاهانه از واج‏‏ها بیشتر باشد به همان نسبت خواندن را سریع‌تر می‏آموزد. تحقیقاتی که در سال 1990 از طریق پرتونگاری MRI روی مغز کودک انجام شد، نشان داد که از سن 7 سالگی شبکه طبیعی خواندن شروع به فعالیت می‏کند و مطالعه طولی روی صد بچه نشان داد که هرچه پیشرفت کودک در خواندن بیشتر می‏شود، به همان نسبت فعالیت منطقه OTV در نیمکره چپ مغز نیز افزایش می‏یابد. این بخشی از خلاصه کتاب نرونهای خواندن است که توسط دکتر پریوش صفا، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس در این همایش ارائه گردید.

استفاده از ردیاب چشمی برای بررسی وضعیت حرکات چشم هنگام خواندن متن چندان موردتوجه پژوهشگران ایران نبوده است، آشنایی با این ابزار و انواع امکانات آن، ممکن است زمینه انجام پژوهش‌های کاربردی را مهیا سازد. مهدی زاهدی، دانشجوی دکترای علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه فردوسی با ارائه مقاله‏ای با عنوان "ردیاب/حرکات چشمی، دروازه‌ای برای سنجش خواندن" تلاش نمود ضمن معرفی دستگاه ردیاب حرکات چشم، زمینه‏های پژوهش خواندن را از طریق این دستگاه به جامعه فارس زبان بشناساند. وی بر این باور است که کاربرد روش ردیابی چشم در حوزه خواندن، به‌عنوان یک روش مستدل و قابل‌اثبات، در کشورهای پیشرفته بسیار رایج است و آشنایی با این ابزار پژوهشگران حوزه خواندن را با جدیدترین روندهای مطالعات شناختی خواندن و روانشناسی زبان آشنا می‌کند.

 مقالات و پوسترهای پذیرفته‌شده برای چاپ در مجموعه مقالات

افزون بر مقالات بخش ارائه شفاهی که در دو روز به‌صورت سخنرانی و پنل برگزار شد، تعداد 30 مقاله با حجم 15 صفحه و 29 پوستر با حجم 8 صفحه برای چاپ در مجموعه مقالات پذیرفته شد.

سید مهدی حسینی

 برای مشاهده گالری تصاویر اولین همایش ملی خواندن کلیک کنید.

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با تشکر از آقای مهدی زاهدی نوقابی دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانششناسی دانشگاه فردوسی مشهد برای پیرایش مطلب

[1] American Federation of Teacher's (AFT(

[2] Teaching Reading Is Rocket Science

[3] Dehaene, Stanislas (2007) Les neurones de la lecture. Odile Jacob pub.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید