header001

دکتر حری و معرفی نظریه‌های نو

Fattahi issu07انديشه‌ورزي و پرداختن به نظریه‌های نو یکی از ویژگی‌های روشنفکران و خردورزان است. آن‌ها، بنا بر مسئولیت اجتماعی و حرفه‌ای خود، همواره تلاش دارند تا بامطالعه عمیق نظریه‌ها و مفاهیم نو، به دریافت‌های تازه‌ای دست یابند. آن‌ها اعتقاددارند که يكي از مسئولیت‌های آنان اين است كه جامعه، به‌ویژه جامعه علمي را باید در جریان تحولات فکری و نظری روز قرار دهند. بدین ترتیب، آن‌ها قادر خواهند بود تا دانش نو را به جامعه انتقال داده و عده بيشتري را در دانسته‌ها سهیم كنند، امری که نهایتاً به ايجاد جامعه‌ای سعادتمند منتهي می‌شود. آنچه در شرایط کنونی حائز اهمیت است، اعتقاد به چنین رویکردی است. روشنفکر و دانشورز واقعی، به‌جای درگیر شدن در چرخه روزمرگی و گرایش به‌سوی مظاهر فریبنده دنیای نو، بیشتر وقت خود را به مطالعه مفاهیم نو و انتقال دریافت‌های خود به جامعه اختصاص می‌دهد. این انتقال و روشنگری، به‌طورمعمول، از طریق آموزش و یا نشر اندیشه‌ها در قالب کتاب و مقاله صورت می‌گیرد.

همیشه مانی اندر یاد آزاد

zerehsaz issu06بعد از تو دگر گل و بهاری ناید                             غم آید و چون تو غمگساری ناید

در ماتم تو روح بباریم نه اشک                       کز اشک در این واقعه کاری ناید[1]

اگر حافظه خطاکار نباشد، در روزی از روزهای زیبای سال 1382، استاد که به علائق دانشجوی کم‌مایۀ خویش پی برده بود، وی را به دفترش فراخواند و دو دفتر حاوی گزیده‌ترین ابیات و ظرایف ادبی را در کَفش نهاد. این دو گنچ پُربها و کم‌نظیر به خطِّ زیبای استاد منقّش گشته و حاصل سال‌ها مطالعه و گزیده‌خوانی ایشان در عرصه بی‌انتهای ادبیات فاخر فارسی بود. استاد که مراحل کمال و رشد معنوی خود را از دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد آغاز و با بزرگان شعر و ادب این دیار محشور بود، کاملاً به گوشه‌ها و لطایف این دنیای پر کشش و جاذبه آشنایی وثیقی داشت.

نگاهی به فرصت ها و چالش‎های انجمن‎های علمی به عنوان نیروی پیشران در پیشرفت های دانشجویی

Marefat issu06انجمن‌های علمی دانشجویی بستر مناسبی جهت رشد و اعتلای دانشجویان و آشنایی آنان با زوایای حرفه‌ای و کاربردی رشته در کنار آموختن مباحث تئوری و مبانی نظری است. دانشجویان در انجمنهای علمی این فرصت را مییابند تا علم را با عمل بیامیزند و فعالیت‌های علمی و حرفهایی را در کنار آشنایی با مباحث نظری و تئوری تجربه کنند. این امر سبب شده است تا انجمنهای علمی دانشجویی به محیطی آزمایشگاهی جهت رشد مقدماتی دانشجویان برای حضور واقعی در جامعه علمی تبدیل گردد. بنا به ادعای مسئولین وزارت علوم[1]، در حال حاضر به ازای هر رشته دانشگاهی یک انجمن علمی وجود دارد و بیش از 6000 انجمن علمی دانشجویی فعال در سطح دانشگاه‌های کشور در حال فعالیت هستند.

فرزندخواندگانی مستقل و یا اولاد فراموش شده؟!: واکاوی جایگاه شاخه‌های استانی در ساختار انجمن

zerehsaz issu06

 

طراحی و پیاده‌سازی یک ساختار اداری منسجم، یکپارچه و هدفمند برای یک سازمان، نهاد و یا هر تشکلی می‌تواند کمک کند تا امکان دستیابی به اهداف و ماموریت‌های از پیش تعیین شده راحت‌تر و با خطرها و چالش‌های کمتری همراه گردد. انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران نیز از جمله نهادهای تأثیرگذار در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی است که وظیفه گسترش، پیشبرد و ارتقای این دانش را در سطح ملی و محلی بر عهده دارد. افزون بر این، انجمن می‌تواند نقش نظارت و کنترل، ایجاد هماهنگی و هدایت فعالیت‌های علمی و حرفه‌ای در سطح گروه‌های علمی - پژوهشی و نهادها و سازمان‌های حرفه‌ای در اقصی نقاط کشور را بر عهده داشته باشد. با این حال، بر عهده گرفتن این نقش و ماموریت‌های ملی و محلی زمانی به صورت کامل قابل اجرا خواهد بود که زمینه‌ها و زیرساخت‌های لازم در آیین‌نامه‌ها، اساسنامه‌ها و موارد مشابه آن به خوبی تعریف و مشخص شده باشد.

فرار از مسئولیت مشارکت اجتماعی یا ناامیدی از مزایای عضویت در انجمن؟: نگاهی به فراز و فرود مشارکت در فعالیت‌های انجمن

beglu issu06نگاهی به وضعیت کنونی فعالیت‌های اجتماعی علاقمندان در انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران نشان‌دهنده یک اتفاق مهم و تأثیرگذاری است که رخ داده است. از این جهت صفت مثبت یا منفی برای آن ذکر نمی‌کنم که شاید نتوان به درستی، خوبی یا بد بودن این اتفاق را به قضاوت نشست. با این حال، استفاده نکردن از عینک بدبینی و نادیده گرفتن عینک خوش‌بینی هم نمی‌تواند تفاوتی در اصل قضیه داشته باشد: مشارکت در فعالیت‌های داوطلبانه، حمایت‌گر و تأثیرگذار در رشته و حرفه از جمله در انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی کمرنگ‌ است! این کاهش مشارکت، مقوله تازه‌ای نیست که از شنیدن آن تعجب کنیم، اما پدیده‌ای مهم است که پیامدهای بسیاری برای همه ما (متخصصان، حرفه‌مندان، اعضای هیئت علمی، دانشجویان و ...) دارد. کمترین پیامد این پدیده، از دست رفتن مزایایی است که برای محقق شدن آن‌ها زحمت‌های فراوانی در طول عمر 15 ساله انجمن کشیده شده است. شواهد این پدیده را می‌توان از هشدارهای اعضای هیئت‌مدیره انجمن نسبت به مشارکت پایین افراد در همایش‌ها و همچنین از افت میزان عضویت افراد در انجمن پیگیری کرد.

بایدهایی برای ماندن؛ کنکاشی در فرصت‌های اجتماعی پیش روی انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران

rismanbaf issu06هر حرفه مؤلفه‌هایی دارد که بدون کارایی و اثربخشی آن مؤلفه‌ها، به تمامی بالغ و کامل نخواهد بود و ناگفته پیداست که یک حرفه نابالغ و به تبع آن حرفهمندان مربوطه، چقدر در قیاس با حرفه‌هایی که به سبب پرورش مؤلفه‌های لازم به پختگی و پایداری رسیده‌اند، شکننده و آسیب‌پذیر است. برخی از مؤلفه‌های موثر در بدل‌‌سازی یک «نقش اجتماعی» به «حرفه» را می‌توان چنین ‌برشمرد: داشتن کرسی یا کرسی‌های دانشگاهی، بنیان‌های نظری و فلسفی قابل دفاع، روش‌شناسی ساختار یافته برای حل مسئله، اخلاق حرفه‌ای، تاریخ و پیشینه مدون حرفه‌ای، کانال‌های ارتباطی و رسانه‌ای درون حرفه‌ای و برون حرفه‌ای و نیز وجود انجمن‌های صنفی و علمی. لحظه‌ای تصور کنیم که آیا در کشورمان ایران، حرفه پزشکی بدون وجود «سازمان نظام پزشکی»، حرفه مهندسی بدون وجود «سازمان نظام مهندسی» و یا حرفه وکالت بدون وجود «کانون وکلا»، میتوانست منزلت و نفوذ اجتماعی فعلی خود را داشته باشد.نمی‌خواهم با طرح این پرسش به دور باطل و معروف «مرغ و تخم مرغ» بیفتم که آیا منزلت اجتماعی این حرفه‌هاست که انجمن‌های حرفه‌ای آن‌ها را قدرت و نفوذ اجتماعی بخشیده و یا بر عکس، این اثربخشی انجمن‌های حرفه‌ای یاد شده است که بر نفوذ و ارج اجتماعی آن حرفه‌ها افزوده است.

کتابداري و اطلاع رساني داخل پرانتز علم اطلاعات و دانش­‎شناسي

Behzadi issu05چکيده

هدف: هدف از انجام اين تحقيق بررسي ديدگاه جامعه حرفه‌ای رشته از تغييرات صورت گرفته در رشته است.

روش: اين پژوهش از نوع کاربردي است که به روش پيمايشي – توصيفي انجام شده است. جامعه پژوهش شامل دو گروه اصلي است: (1) دانشجويان رشته و (2) شاغلين رشته در شهر مشهد. روش نمونه‌گیری در دسترس در اين پژوهش مورد استفاده قرار گرفت و بر اين مبنا، پرسشنامه در دانشگاههای شهر مشهد که رشته در آنجا وجود داشت و همچنين کتابخانههای عمومي، دانشگاهي و تخصصي شهر مشهد توزيع گرديد که تعداد 117 پرسشنامه گردآوري گرديد.

يافته­ها: يافته‌هاي پژوهش نشان داد که نزديک به 90 درصد از پاسخگويان تغيير نام رشته را مبتني بر رويکردهاي علمي و حرفه‌ای و گسترش بازار کار می‌دانستند. همچنين بيش از 80 درصد معتقد بودند که تغيير محتواي رشته ضروري است. بيش از 70 درصد نيز به اين مطلب اشاره نمودند که در صورت اشتغال، هنوز تمايل دارند تا با عنوان "کتابدار" يا "اطلاع‌رسان" شناخته شوند. همچنين يافته ديگر پژوهش نشان داد که هنوز جمع کثيري از افراد خواهان ادامه تحصيل در مقاطع بالاتر، قصد دارند در رشته‌ای غير از "علم اطلاعات و دانش شناسی"، به تحصيل بپردازند.

نتايج: نتايج پژوهش نشان داد که تغيير عنوان رشته بدون تغيير محتوا، فاقد کارایی لازم است و بايد اين تغيير در ساير جنبه‌های رشته همانند بازار کار، توانمنديها و ... نيز ايجاد شود

واژگان کليدي: علم اطلاعات و دانش شناسي، کتابداري و اطلاع‌رسانی، تغيير نام، رشته

 

نقش و تأثیر فناوری‌های نوین (اطلاعاتی و ارتباطی) بر کارآفرینی و بازار‌کار رشته

Minaeefar issu05چکیده

عصر حاضر که دوره پیشرفت سرسام آور فناوری، خصوصا ً فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی است،تحولات عظیمی در فعالیت‌های افراد ایجاد کرده است. بنابراین، کارآفرینان علم اطلاعات و دانش‌شناسی بایستی با توجه به پیشرفت‌های شگرف فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی شرایط عصر اطلاعات را بشناسند و با کارآفرینی خود ملزومات این عصر را بیابند و با روش‌ها و شیوه‌های خاص خود و با توجه به رشته‌ی خود آن را ایجاد کنند. موفقیت در یافتن یک شغل مناسب به عوامل مختلفی چون تعداد دانش‌آموختگان جویای کار، نیاز جامعه و مهارت دانش‌آموختگان در پاسخ به این نیاز جامعه، رونق اقتصادی جامعه، و تعداد و تنوع فرصت‌های شغلی موجود بستگی دارد. بر این اساس در مقاله‌ی حاضر با استفاده از روش کتابخانه‌ای به بررسی تأثیر فناوری‌های نوین بر کارآفرینی، فناوری اطلاعات و ارتباطات در کتابخانه‌ها، تأثیر فناوری‌های نوین بر رشته‌ی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نقش و تأثیر فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی در بازارکار رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی پرداخته می‌شود.

کلید واژه‌ها: فناوری‌های نوین، کارآفرینی، بازار‍ كار، علم اطلاعات و دانش‌شناسی، كتابداري، اطلاع‌رساني.

روایتی کوتاه از یک نظریه: تغییر نام در قالب یخی

Akhshik issu03کرت زادِک لِوین[1] -از پیشگامان روانشناسی کاربردی و از صاحب‌نظران رفتار سازمانی در دهه 1990 میلادی- در چارچوب تغییر برنامه‌ریزی‌شده، نظریه تغییر سه مرحله‌ای را مطرح کرد. او، تغییر برنامه‌ریزی‌شده را فرایندی سه‌ مرحله‌ای می‌داند: در نخستین مرحله از این فرایند که لِوین آن را در اصطلاح انجماد زدایی[2] نام می‌نهد، ضرورت تغییر احساس می‌شود. با درک و احساس این ضرورت، نخستین گام برای اجرای تغییر برداشته می‌شود. مرحله دوم فرایند، یعنی حرکت[3] [به سمت تغییر] تمام فعالیت‌های لازم انجام می‌شود تا تغییر رخ دهد. این تغییر در مرحله پایانی که انجماد دوباره[4] است تلاش می‌شود تا تغییر ایجادشده تثبیت شود.

بادهای مساعد یا طوفان‌های بنیان‌افکن؟ سرنوشت فضای حرفه‌ای پس از تغییر عنوان رشته در ایران

zerehsaz issu03

 

تغییر عنوان رشته از "کتابداری و اطلاع‌رسانی" به "علم اطلاعات و دانش‌شناسی" می‌تواند پیامدهای مختلفی برای فضای حرفه‌ای داشته باشد. با این حال، پیش از تلاش برای مشخص کردن این پیامدها، ضرورت دارد که مبانی معرفت‌شناختی و فلسفی تغییر پدید آمده در عنوان رشته، توسط دانشمندان و متخصصان به خوبی تبیین و مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. آنگاه این امکان وجود خواهد داشت تا بر اساس چنین تحلیل عالمانه‌ای، رویکردهای حرفه‌ای آینده، و همچنین نقش و تأثیر حرفه‌مندان در جامعه مورد بررسی قرار گیرد. در این مرحله همچنین نیاز به انجام مطالعات آینده‌شناسی کاملاً احساس می‌شود تا نگرانی‌های متخصصان و حرفه‌مندان از مواجهه با آینده‌ای نامعلوم کاسته شود. انجام این مطالعات به تعیین چشم‌اندازهای حرفه‌ای آینده و انجام برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و هدفمند، و همچنین امکان بهره‌برداری درست از منابع و فرصت‌های پدید آمده کمک می‌کند (مردوخی، 1375). به نظر می‌رسد هر تغییر و تحولی همانند تغییر و تحول در عنوان یک رشته و حوزه علمی به نوبه خود می‌تواند در گذر زمان هم سودمند و هم در صورت اهمال و فرصت ناشناسی به اضمحلال و ریشه‌کن شدن آن حوزه علمی و یا حوزه‌های حرفه‌ای وابسته بینجامد.

آیا ساختار رایج کنونی در نوشتارهای منتشرشده در مجلات کتابداری و اطلاع‌رسانی، کارآمد است؟

ghasemi issu03درباره مسائل و موضوعاتی که مجلات و نشریات حوزۀ کتابداری و اطلاع‌رسانی و به عبارت دیگر حوزۀ علم اطلاعات و دانش شناسی با آن‌ها سروکار دارند به موضوعات مختلفی می‌توان پرداخت. اين موضوعات،از شکل‌گیری مقاله آغاز می‌شود و تا زمانی که مجله منتشر می‌گردد و به دست خوانندگان می‌رسد و حتي بعد از آن را، در بر می‌گیرد.شاید بهتر بود بنا به تجربه‌ای که در ویرایش چند مجله‌ی اين حوزه و در ویرایش کتاب‌های تخصصی حوزه کتابداری و اطلاع‌رسانی دارم به مباحث مرتبط با ويرايش در این حوزه می‌پرداختم، اما به نظر می‌رسد که مطلب مهم‌تری هست که شاید توجه به آن، مشکل‌گشاتر و راهگشاتر باشد.نکته‌ای که می‌خواهم به آن اشاره‌کنم،محتواي مجلات و ساختار مقالات چاپ‌شده در مجلات تخصصی کتابداری و اطلاع‌رسانی است. به روشني مشاهده مي‌شود كه مجلات ما در حوزه کتابداری و اطلاع‌رسانی، شباهت‌های بسیار زیادی به همدیگر دارند و شاید اگر سر صفحه‌ی این مجلات را از آن‌ها حذف کنیم، در تشخیص این‌که کدام مقاله متعلق به کدام مجله است با اشکال مواجه شویم.