header001

گامی کوچک برای موفقیت: از پذیرش در دانشگاه تا همکاری با شناسه

Baghestani issu08زمانی که در دانشگاه در رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی پذیرش شدم، بر خلاف برخی افراد، از قبول شدنم در این رشته بسیار خرسند بودم. شاید نباید زیاد اغراق کنم که خانواده، بسیار موافق ادامه تحصیل در این رشته بودند؛ زیرا دو نفر از بستگان ما کتابدار بودند و به خاطر تحصیل در این رشته شرایط خوبی (مانند جایگاه اجتماعی، شغل و مهارت مناسب) داشتند. شناخت عمیق و عجین شده‌ای از کتابداری داشتم و این باعث شد مصصم‌تر در این رشته قدم بگذارم. برای اطرافیانم (دوستانم) بسیار جای سؤال بود، که چرا زمان انتخاب رشته دانشگاه اولین کد رشته انتخابی من مربوط به رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی بوده است، اما باید این علاقه (به قول برخی از دوستانم، افراطی) را در کودکیم و به خصوص در دوران نوجوانی-دورانی که بُن‌مایه فکری و ذهنی من در حال شکل گرفتن بود- جستجو کرد. نا گفته نماند، من این علاقه را به هیچ وجه افراطی نمی‌دانم و برای آن دلایل بسیاری دارم. با این‌حال، به نظرم می‌توان برخی از مواردی که در یافتن راه‌های موفقیت در رشته‌ تأثیرگذار بودند را به شرح زیر بیان کنم:

خودسازی خلّاق زمینه‌ساز موفقیت در قلمرو علم اطلاعات و دانش‌شناسی

zerehsaz issu08

 

تمایل دارم که بحث خود را با دو پرسش زیر آغاز کنم:

در رشته ما چه نوع افرادی موفق می‌شوند؟ و راز موفقیت چنین اشخاصی چیست؟

برای پاسخ به این پرسش‌ها بهترین روش آن است تا افراد موفق در رشته و حرفه مورد بررسی و مطالعه قرار گیرند. بااین‌حال، واضح است که این افراد ازآن‌جهت موفق شناخته می‌شوند که توانسته‌اند در مواقع حساس زندگی علمی و حرفه‌ای‌شان با بهره‌گیری از گنجینه غنی دانشی و مهارتی، تصمیم‌‌گیری‌ها و رفتارهای مناسب و شایسته‌ای از خود نشان دهند. همچنین آثار مضبوط این افراد که ناشی از همان گنجینه دانشی، پشتکار و تصمیم‌گیری‌های درست و به موقعشان برای خلق این آثار است، جلوۀ عینی و نمود دیگری از موفقیت آنها را برای ما به‌عنوان شاهدان و بررسی‌کنندگان به نمایش می‌گذارد.


همان‌گونه که دانشمندان حوزه روانشناسی اعتقاد دارند، نیت‌های درخشان و رفتارهای متعالی انسان‌های موفق، در وهله نخست از نگرش‌ها و دیدگاه‌های آنها در رابطه با مفاهیم و مقوله‌های تأثیرگذار بر سرنوشت آن‌ها پیروی می‌کند. بدیهی است چنانچه عضوی از اعضای جامعۀ علمی و حرفه‌ای حوزۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نگرش و دیدگاه مثبتی در رابطه با مفاهیم سازنده فضای این قلمرو و همچنین فضای فرهنگی آن نداشته باشد، قادر نخواهد بود تا شولای موفقیت را بر تن کند. ازاین‌رو، ضروری است که از همان لحظه ورود به فضای رشته و از همان ابتدای دوره دانشجوئی، این نگرش به شکل اصولی و درست شکل بگیرد. اعضای هیئت‌علمی گروه‌های آموزشی، با درک این نکته که دانشجویان نخستین تجربه‌های خود را از فضای رشته از طریق تعامل با اساتیدشان مزه مزه می‌کنند، می‌توانند نقش اساسی و مؤثری در ایجاد نگرش‌های مثبت و سازنده ایفاء کنند. چنانچه خود اساتید نگرش مناسبی در این زمینه نداشته باشند و از قضای روزگار و برحسب‌تصادف در این جایگاه قرارگرفته باشند، کار دشوارتر می‌شود و نمی‌توان انتظار داشت دانشجویان از تعامل با چنین افرادی، دیدگاه مترقی و سازنده‌ای به دست آورند. از سوی دیگر، اغلب دانشجویان و حرفه‌مندان این رشته از دیدگاه منفی و یا غیرترغیب‌کننده جامعه نسبت به این رشته گلایه دارند و معتقدند که فشار اجتماعی برای تحصیل و فعالیت در رشته‌هایی که دارای شهرت و یا سودآوری مادی ملموسی هستند، بیشتر است.

این دیدگاه‌ها ناشی از باورهای هنجاری هستند که در جامعه ما شکل‌گرفته و تحت تأثیر شرایط فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مختلف، سبب‌ساز ارزش‌گذاری‌های نامتعادلی از سوی جامعه در این زمینه شده‌اند. بااین‌حال، اعضای قلمرو علمی ما به‌خوبی به این نکته واقف هستند که اطلاعات و دانش می‌توانند نقشی اساسی در توسعۀ همه‌جانبۀ (اعم از اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و حتی فناوری) یک جامعۀ دانائی‌محور داشته باشند. در چنین جامعه‌ای، نگرش درستی در رابطه با اهمیت اطلاعات و دانش در تمام تصمیم‌گیری‌های زندگی فردی و گروهی وجود دارد و اعضای این جامعه به‌خوبی نیاز به داشتن متخصصانی برای ذخیره، پردازش، سازماندهی، اشاعه و آموزش سواد اطلاعاتی را درک می‌کنند. بدیهی است که برای تحقق چنین جامعه‌ای نیاز است تا در گام نخست این باور در خود اعضای حوزه علمی و حرفه‌ای‌مان ایجاد شود تا آنها بتوانند باور خود را به جامعۀ بزرگ‌تری که در آن زندگی می‌کنند سرایت دهند.

از سوی دیگر، انسان‌های موفق به توانائی‌ها و مهارت‌های خود ایمان دارند و قادرند از این قابلیت‌ها در مواقع مقتضی و به بهترین نحو ممکن استفاده کنند. این توانائی‌ها و قابلیت‌ها نیز به‌طور مستقیم از مجموعه دانشی آنها نشأت می‌گیرد و احساس خودکارآمدی و اعتمادبه‌نفس آنها را شکل می‌دهد. جامعه دانائی‌محور به متخصصانی از قلمرو علم اطلاعات و دانش‌شناسی نیازمند است که توانمندی‌ها و مهارت‌های ویژه‌ای در هدایت و آموزش مردم به‌منظور استفاده بهینه از اطلاعات برای تمام ابعاد مختلف زندگی آنها داشته باشند. همچنین این متخصصان می‌بایست دانش و مهارت ایجاد بسترهای مناسب فنی و علمی برای استفاده بهینه از اطلاعات و دانش را در سطح چنین جامعه‌ای پدیدآورند. در چنین فضائی است که متخصصان برخوردار از قابلیت‌های دانشی و مهارتی مناسب قادر خواهند بود تا تجزیه‌وتحلیل مناسبی از موانع و مشکلات پیش‌روی جامعه داشته باشند. این افراد، اهداف و مأموریت‌های رشته و حرفه خود را با توجه به این شرایط و همچنین تحولات پدید آمده در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی روزآمد و کارآمد نگه می‌دارند. بدین ترتیب زمینۀ پیدایش آثار راهگشا و بروز رفتارهای موفق از طرف افراد پیشرو و با دانش که به‌موقع اقدام به خودسازی نگرشی، دانشی و مهارتی کرده‌اند، پدید می‌آید.

برای انجام خودسازی دستورالعمل واحدی نمی‌توان برای همه اعضای جامعه علمی و حرفه‌ای ارائه داد. بااین‌حال، مطالعۀ زندگینامه و شرح‌حال افراد موفق در رشته و حرفه نشان می‌دهد که آنها برای خودسازی خود از روش‌های متفاوت و گاه خلاقانه‌ای استفاده کرده‌اند. در رشته ما نیز بزرگان و افراد موفق زیادی بوده و هستند که زندگی و راه و روش تعامل آنها با پدیده‌های مختلف، می‌تواند الگوی مناسبی برای دانشجویان و حرفه‌مندان تازه‌کار باشد. بزرگانی همچون ایرج افشار، پوری سلطانی، نوش‌آفرین انصاری، دکتر عباس حری، دکتر محمدحسین دیانی، دکتر فتاحی و سایر بزرگان از جمله نمونه‌هایی هستند که همواره از روش‌های خلاقانه و بدیعی برای خودسازی درونی خود بهره برده‌ و موفق شده‌اند در نتیجه این خودسازی، تأثیر ملموس و ماندگاری بر روند پیشرفت جامعۀ علمی و حرفه‌ای خویش بگذارند.

عضویت در مجامع علمی و حرفه‌ای همچون انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران و ایفای نقش سازنده در توسعه کمی و کیفی آن و همچنین حضور در همایش‌ها و کارگاه‌های تخصصی و حرفه‌ای از جمله مواردی است که زمینۀ برقراری تعامل بین‌فردی دانشجویان و حرفه‌مندان را با افراد موفق فراهم می‌کند و آنها را با راز و رمز موفقیت این افراد بیش‌ازپیش آشنا می‌سازد. همچنین مطالعۀ آثار و زندگینامۀ این بزرگان نیز می‌تواند سرنخ‌های لازم را در رابطه با نحوۀ تعامل این افراد با شرایط نامساعد و به‌کارگیری مهارت‌ها و توانمندی‌های خود در مواقع مقتضی به دست دهد. اکتفا نکردن به آموزش‌های رسمی، داشتن روحیۀ کنکاش‌گری و تعاملی و همچنین استفادۀ بیشتر از ظرفیت‌های فکری خود همراه با حفظ پشتکار لازم و روحیۀ مناسب از جمله ویژگی‌هایی است که این افراد موفق به شکل ذاتی و یا اکتسابی از آنها بهره‌مند بوده و هستند. ویژگی‌های برجستۀ یادشده این قابلیت را به آنها ‌داده تا با استفاده از تجربیات و خلاقیت ناشی از ذهن پویای خود، به‌صورت مداوم فرایند خودسازیشان را ادامه دهند و خیر و منفعت آن را به جامعه برسانند. امید که با بهره‌گیری از این تجربیات و مطالعۀ دقیق این سرنخ‌ها بتوان زمینۀ موفقیت خویش را در جامعۀ علمی و حرفه‌ای پدید آورد.

دکتر محمد زره‌ساز

اهلی شدن: سه گام برای موفقیت در حرفه و رشته

اهلی کردن یعنی: ایجاد علاقه کردن.     آنتوان دو سنت اگزوپری

beglu issu08علاقه را می‌توان نوعی پیوند داشتن و دوستداشتنی تعریف کرد که با دلبستگی همراه است. دلبستگی‌ای که آدمی را با خود می‌کِشَد. جذبه‌ای درونی که در نهاد همه هست. با این‌حال، تکثر و تنوع نیازها، خواسته‌ها و انتظارهای آدمی، به گوناگونی و تمایز میان علاقه‌های آن‌ها منجر می‌شود. هیچ دو انسانی را نمی‌توان یافت که تطابق کاملی میان علاقه‌هایشان وجود داشته باشد، حتی دوقلوهای همسان! موقعیت‌های متفاوتی که در لحظه‌ها تجربه می‌شوند بُن‌مایه علاقمندی‌ها را شکل می‌دهند. یکی از علاقمندی‌های آدمی، رشتۀ فکری و تحصیلی است. طبیعی است برای ما که حرفه‌مند، استاد یا دانشجوی علم اطلاعات و دانش‌شناسی هستیم و در چارچوب فلسفی، فکری و مهارتی این رشته گام بر می‌داریم، با مجموعه و منظومه‌ای از علاقمندی‌ها سروکار داشته باشیم که پای ما را در این رشته، بهاصطلاح، بند کرده است.

حری روزنامه‌نگار

Ghotbi issu07دکتر عباس حرّی دانشمند علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی و استاد دانشگاه تهران بود که در 7 اردیبهشت 1392 درگذشت. وی از اولین دانش‌آموختگان کتابداری نوین در ایران بود و در پیشبرد آموزش و پژوهش در این رشته در کشور تلاش زیاد نمود. نامبرده به‌عنوان سردبیر، مدیرمسئول و هیئت تحریریه چندین مجله علمی از جمله اطلاع‌شناسی فعالیت کرده‌است و نیز طراح نظریه اطلاع‌شناسی است.

دکتر حری و معرفی نظریه‌های نو

Fattahi issu07انديشه‌ورزي و پرداختن به نظریه‌های نو یکی از ویژگی‌های روشنفکران و خردورزان است. آن‌ها، بنا بر مسئولیت اجتماعی و حرفه‌ای خود، همواره تلاش دارند تا بامطالعه عمیق نظریه‌ها و مفاهیم نو، به دریافت‌های تازه‌ای دست یابند. آن‌ها اعتقاددارند که يكي از مسئولیت‌های آنان اين است كه جامعه، به‌ویژه جامعه علمي را باید در جریان تحولات فکری و نظری روز قرار دهند. بدین ترتیب، آن‌ها قادر خواهند بود تا دانش نو را به جامعه انتقال داده و عده بيشتري را در دانسته‌ها سهیم كنند، امری که نهایتاً به ايجاد جامعه‌ای سعادتمند منتهي می‌شود. آنچه در شرایط کنونی حائز اهمیت است، اعتقاد به چنین رویکردی است. روشنفکر و دانشورز واقعی، به‌جای درگیر شدن در چرخه روزمرگی و گرایش به‌سوی مظاهر فریبنده دنیای نو، بیشتر وقت خود را به مطالعه مفاهیم نو و انتقال دریافت‌های خود به جامعه اختصاص می‌دهد. این انتقال و روشنگری، به‌طورمعمول، از طریق آموزش و یا نشر اندیشه‌ها در قالب کتاب و مقاله صورت می‌گیرد.

همیشه مانی اندر یاد آزاد

zerehsaz issu06بعد از تو دگر گل و بهاری ناید                             غم آید و چون تو غمگساری ناید

در ماتم تو روح بباریم نه اشک                       کز اشک در این واقعه کاری ناید[1]

اگر حافظه خطاکار نباشد، در روزی از روزهای زیبای سال 1382، استاد که به علائق دانشجوی کم‌مایۀ خویش پی برده بود، وی را به دفترش فراخواند و دو دفتر حاوی گزیده‌ترین ابیات و ظرایف ادبی را در کَفش نهاد. این دو گنچ پُربها و کم‌نظیر به خطِّ زیبای استاد منقّش گشته و حاصل سال‌ها مطالعه و گزیده‌خوانی ایشان در عرصه بی‌انتهای ادبیات فاخر فارسی بود. استاد که مراحل کمال و رشد معنوی خود را از دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد آغاز و با بزرگان شعر و ادب این دیار محشور بود، کاملاً به گوشه‌ها و لطایف این دنیای پر کشش و جاذبه آشنایی وثیقی داشت.

نگاهی به فرصت ها و چالش‎های انجمن‎های علمی به عنوان نیروی پیشران در پیشرفت های دانشجویی

Marefat issu06انجمن‌های علمی دانشجویی بستر مناسبی جهت رشد و اعتلای دانشجویان و آشنایی آنان با زوایای حرفه‌ای و کاربردی رشته در کنار آموختن مباحث تئوری و مبانی نظری است. دانشجویان در انجمنهای علمی این فرصت را مییابند تا علم را با عمل بیامیزند و فعالیت‌های علمی و حرفهایی را در کنار آشنایی با مباحث نظری و تئوری تجربه کنند. این امر سبب شده است تا انجمنهای علمی دانشجویی به محیطی آزمایشگاهی جهت رشد مقدماتی دانشجویان برای حضور واقعی در جامعه علمی تبدیل گردد. بنا به ادعای مسئولین وزارت علوم[1]، در حال حاضر به ازای هر رشته دانشگاهی یک انجمن علمی وجود دارد و بیش از 6000 انجمن علمی دانشجویی فعال در سطح دانشگاه‌های کشور در حال فعالیت هستند.

فرزندخواندگانی مستقل و یا اولاد فراموش شده؟!: واکاوی جایگاه شاخه‌های استانی در ساختار انجمن

zerehsaz issu06

 

طراحی و پیاده‌سازی یک ساختار اداری منسجم، یکپارچه و هدفمند برای یک سازمان، نهاد و یا هر تشکلی می‌تواند کمک کند تا امکان دستیابی به اهداف و ماموریت‌های از پیش تعیین شده راحت‌تر و با خطرها و چالش‌های کمتری همراه گردد. انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران نیز از جمله نهادهای تأثیرگذار در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی است که وظیفه گسترش، پیشبرد و ارتقای این دانش را در سطح ملی و محلی بر عهده دارد. افزون بر این، انجمن می‌تواند نقش نظارت و کنترل، ایجاد هماهنگی و هدایت فعالیت‌های علمی و حرفه‌ای در سطح گروه‌های علمی - پژوهشی و نهادها و سازمان‌های حرفه‌ای در اقصی نقاط کشور را بر عهده داشته باشد. با این حال، بر عهده گرفتن این نقش و ماموریت‌های ملی و محلی زمانی به صورت کامل قابل اجرا خواهد بود که زمینه‌ها و زیرساخت‌های لازم در آیین‌نامه‌ها، اساسنامه‌ها و موارد مشابه آن به خوبی تعریف و مشخص شده باشد.

فرار از مسئولیت مشارکت اجتماعی یا ناامیدی از مزایای عضویت در انجمن؟: نگاهی به فراز و فرود مشارکت در فعالیت‌های انجمن

beglu issu06نگاهی به وضعیت کنونی فعالیت‌های اجتماعی علاقمندان در انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران نشان‌دهنده یک اتفاق مهم و تأثیرگذاری است که رخ داده است. از این جهت صفت مثبت یا منفی برای آن ذکر نمی‌کنم که شاید نتوان به درستی، خوبی یا بد بودن این اتفاق را به قضاوت نشست. با این حال، استفاده نکردن از عینک بدبینی و نادیده گرفتن عینک خوش‌بینی هم نمی‌تواند تفاوتی در اصل قضیه داشته باشد: مشارکت در فعالیت‌های داوطلبانه، حمایت‌گر و تأثیرگذار در رشته و حرفه از جمله در انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی کمرنگ‌ است! این کاهش مشارکت، مقوله تازه‌ای نیست که از شنیدن آن تعجب کنیم، اما پدیده‌ای مهم است که پیامدهای بسیاری برای همه ما (متخصصان، حرفه‌مندان، اعضای هیئت علمی، دانشجویان و ...) دارد. کمترین پیامد این پدیده، از دست رفتن مزایایی است که برای محقق شدن آن‌ها زحمت‌های فراوانی در طول عمر 15 ساله انجمن کشیده شده است. شواهد این پدیده را می‌توان از هشدارهای اعضای هیئت‌مدیره انجمن نسبت به مشارکت پایین افراد در همایش‌ها و همچنین از افت میزان عضویت افراد در انجمن پیگیری کرد.

بایدهایی برای ماندن؛ کنکاشی در فرصت‌های اجتماعی پیش روی انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران

rismanbaf issu06هر حرفه مؤلفه‌هایی دارد که بدون کارایی و اثربخشی آن مؤلفه‌ها، به تمامی بالغ و کامل نخواهد بود و ناگفته پیداست که یک حرفه نابالغ و به تبع آن حرفهمندان مربوطه، چقدر در قیاس با حرفه‌هایی که به سبب پرورش مؤلفه‌های لازم به پختگی و پایداری رسیده‌اند، شکننده و آسیب‌پذیر است. برخی از مؤلفه‌های موثر در بدل‌‌سازی یک «نقش اجتماعی» به «حرفه» را می‌توان چنین ‌برشمرد: داشتن کرسی یا کرسی‌های دانشگاهی، بنیان‌های نظری و فلسفی قابل دفاع، روش‌شناسی ساختار یافته برای حل مسئله، اخلاق حرفه‌ای، تاریخ و پیشینه مدون حرفه‌ای، کانال‌های ارتباطی و رسانه‌ای درون حرفه‌ای و برون حرفه‌ای و نیز وجود انجمن‌های صنفی و علمی. لحظه‌ای تصور کنیم که آیا در کشورمان ایران، حرفه پزشکی بدون وجود «سازمان نظام پزشکی»، حرفه مهندسی بدون وجود «سازمان نظام مهندسی» و یا حرفه وکالت بدون وجود «کانون وکلا»، میتوانست منزلت و نفوذ اجتماعی فعلی خود را داشته باشد.نمی‌خواهم با طرح این پرسش به دور باطل و معروف «مرغ و تخم مرغ» بیفتم که آیا منزلت اجتماعی این حرفه‌هاست که انجمن‌های حرفه‌ای آن‌ها را قدرت و نفوذ اجتماعی بخشیده و یا بر عکس، این اثربخشی انجمن‌های حرفه‌ای یاد شده است که بر نفوذ و ارج اجتماعی آن حرفه‌ها افزوده است.

کتابداري و اطلاع رساني داخل پرانتز علم اطلاعات و دانش­‎شناسي

Behzadi issu05چکيده

هدف: هدف از انجام اين تحقيق بررسي ديدگاه جامعه حرفه‌ای رشته از تغييرات صورت گرفته در رشته است.

روش: اين پژوهش از نوع کاربردي است که به روش پيمايشي – توصيفي انجام شده است. جامعه پژوهش شامل دو گروه اصلي است: (1) دانشجويان رشته و (2) شاغلين رشته در شهر مشهد. روش نمونه‌گیری در دسترس در اين پژوهش مورد استفاده قرار گرفت و بر اين مبنا، پرسشنامه در دانشگاههای شهر مشهد که رشته در آنجا وجود داشت و همچنين کتابخانههای عمومي، دانشگاهي و تخصصي شهر مشهد توزيع گرديد که تعداد 117 پرسشنامه گردآوري گرديد.

يافته­ها: يافته‌هاي پژوهش نشان داد که نزديک به 90 درصد از پاسخگويان تغيير نام رشته را مبتني بر رويکردهاي علمي و حرفه‌ای و گسترش بازار کار می‌دانستند. همچنين بيش از 80 درصد معتقد بودند که تغيير محتواي رشته ضروري است. بيش از 70 درصد نيز به اين مطلب اشاره نمودند که در صورت اشتغال، هنوز تمايل دارند تا با عنوان "کتابدار" يا "اطلاع‌رسان" شناخته شوند. همچنين يافته ديگر پژوهش نشان داد که هنوز جمع کثيري از افراد خواهان ادامه تحصيل در مقاطع بالاتر، قصد دارند در رشته‌ای غير از "علم اطلاعات و دانش شناسی"، به تحصيل بپردازند.

نتايج: نتايج پژوهش نشان داد که تغيير عنوان رشته بدون تغيير محتوا، فاقد کارایی لازم است و بايد اين تغيير در ساير جنبه‌های رشته همانند بازار کار، توانمنديها و ... نيز ايجاد شود

واژگان کليدي: علم اطلاعات و دانش شناسي، کتابداري و اطلاع‌رسانی، تغيير نام، رشته