header001

ماهیت سواد اطلاعاتی و انواع سواد در عصر اطلاعات

1. مقدمه

asadiفناوری اطلاعات مفهوم سواد را تغییر داده است. در پنج سال گذشته بیش از چهار هزار مقاله مربوط به سواد و فناوری‌های رقومی منتشرشده است (جستجو در پایگاه اسکوپوس، تاریخ جستجو: 5 مرداد 96)، به‌طوری‌که هر یک از مقالات به مفاهیم خاصی از سواد و ابعاد آن پرداخته‌اند. در برخی مقالات به انواع مختلف سواد شامل طیفی از سواد رایانه‌ای، سواد اطلاعاتی و سواد دیجیتالی[2] تا سواد چندرسانه‌ای، چندسوادی، فراسواد، سواد چندحالتی، سواد چندفرهنگی، سواد چندزبانی و سواد انتقادی[3] اشاره‌ کرده‌اند. به‌نظر می‌رسد که این فهرست نام‌گذاری پدیده سواد تمامی نداشته باشد. از سوی دیگر مفاهیم سواد و انواع سواد نیز به‌طور روزافزونی در حال پیچیده شدن است و هر مفهوم در بافت خاص خود توسعه‌یافته است. بی‌شک سوادهای بی‌شمار و مختلفی در آینده در حال ظهور است که برای همه ما پیچیده و گیج‌کننده خواهد بود.

درگذشته تلاش‌های بسیاری برای طبقه‌­بندی سواد از جنبه‌های مختلف صورت گرفته است (برای مثال مک کلور، 1994؛ اسپیتزر و همکاران، 1998؛ بادن، 2001؛ ساولینن، 2002؛ لانسدل و مک کوری، 2004؛ ادیسون و مایرز، 2013)[4]؛ اما بسیاری از این طبقه‌بندی‌ها، به‌استثنای چارچوب ایجادشده از سوی ادیسون و مایرز (2013) از سواد اطلاعاتی، هم‌اکنون منسوخ‌ شده‌اند. تقریباً غیرممکن است که نظامی از طبقه‌بندی کامل و جامعی از انواع سواد به دلیل ماهیت پویای آن ایجاد کنیم. سوادهای نوظهور تبدیل به جدید، سوادهای جدید تبدیل به قدیمی و سوادهای قدیمی نیز با ویژگی‌ها و مناسبت‌های جدید به‌طور پیوسته افزایش می‌یابند، به‌طوری‌که مجموعه‌های جدید سواد می‌توانند گفتمان جدیدی را برای درک ماهیت آشوبگرش باز کند.

سواد داده‌ای و سواد اطلاعاتی چگونه به خبرهای جعلی پایان می‌‌دهد*

KALO

افزایش خبرهای جعلی، در درجهٔ نخست نشانهٔ این است که ما به‌عنوان یک جامعه نتوانسته‌ایم به شهروندان خود آموزش دهیم که دربارهٔ داده‌ها و اطلاعات، منتقدانه فکر کنند. این نشانه را از ایمیلی می‌توان مشاهده کرد که [مثلا] از یک شاهزادهٔ نیجریایی می‌رسد و به شما پیشنهاد می‌کند که اگر ۱۰ هزار دلار بابت هزینه‌های نقل و انتقال برایش بفرستید، ۱۰ بیلیون دلار به حساب شما منتقل خواهد کرد. هر روز افراد بسیاری این ایمیل را دریافت، و آن ۱۰ هزار دلار را به حساب این شیادان کلاهبردار منتقل می‌کنند. و این ماجرا همچنان ادامه دارد. اینترنت، هنر کلاهبرداری و دسترسی به اطلاعات نادرست را جهانی‌سازی کرده است و به یک پیام کوتاه این امکان را داده است که سراسر سیارهٔ زمین را فرا بگیرد و فرستندگان آن پیام بتوانند بذر آشفتگی را در کشورهای آن سوی جهان بپاشند.

فرایند سواد اطلاعاتی در حیطه علوم سلامت

kosariفرآیند سواد اطلاعاتی عبارت است از: مجموعه­‌ای از توانمندی‌­های یکپارچه و مشتمل بر کشف اندیشمندانۀ اطلاعات، درک چگونگی تولید و ارزش­‌گذاری اطلاعات، و استفاده از اطلاعات در خلق دانش جدید و مشارکت اخلاق­‌مندانه در مجامع یادگیری. در هر جامعه، برای هر شغل و در رشتۀ تحصیلی، زمانیکه صحبت از اطلاعات به میان می‌­آید، عمل بر اساس مهارت‌های سواد اطلاعاتی یک نیاز اساسی است.

ازآن­جا که در حوزۀ سلامت سرعت تولید اطلاعات بسیار بالا است، حجم بسیار زیادی از اطلاعات در زمان کوتاهی تولید می‌­شود، منابع متنوعی این اطلاعات را ارائه می‌­دهند، و اطلاعات موجود در بازۀ زمانی کوتاهی با اطلاعات جدیدتر جایگزین می­‌شوند؛ به‌عبارت دیگر، نیمه‌عمر اطلاعات کوتاه است. بنابراین نیاز است افرادی که در حوزۀ سلامت فعالیت می­‌کنند برای دستیابی به­‌موقع به اطلاعات صحیح و استفاده از این اطلاعات برای رفع نیاز اطلاعاتی، دارای سواد اطلاعاتی باشند.

سواد اطلاعاتی سبز: پیوندی میان آموزه‌های زیست‌محیطی و اطلاعاتی

NARIMAN2مقدمه

بحران‌های زیست‌محیطی به یکی از نگرانی‌های اصلی بشر در قرن 21 تبدیل شده‌ است. بیابان‌زایی، آلودگی آب­‌های­ سطحی و زیر‌زمینی به انواع مواد ‌شیمیایی، کاهش حجم جنگل‌ها، افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی، آلودگی ‌هوا و تخریب لایه اُزُن، تنها بخشی از مشکلات زیست‌محیطی جهان پیرامون ما را تشکیل می‌دهند. انسان به عنوان عامل تأثیرگذار و قربانی این بحران به شمار می‌رود، از این رو به اعتقاد عموم صاحب‌نظران محیط زیست اصلاح روند این بحران‌ها، در گرو اصلاح آموزه‌های انسان و تغییر در نگرش، بینش و دانش انسان‌ها نسبت به سرنوشت خود و محیط پیرامون است. بنابراین آگاه‌سازی عمومی و آموزش جامعه در رابطه با ارزش و اهمیت محیط‌زیست برای ادامه حیات بشر امری مهم است (علوی،۱۳۹۲، ص1). بحران‌­های زیست‌محیطی به‌طور منظم رو به افزایش هستند و این موضوع به یکی از مهم‌ترین بحث‌های بین‌المللی و درون دولت‌ها و سازمان‌ها تبدیل شده ‌است. کتابخانه‌ها یکی از سازمان­‌هایی هستند که در سال‌های اخیر دغدغه زیادی برای کمک به کاهش آسیب به محیط زیست داشته‌اند. "جنبش کتابخانه‌های سبز[2]" درنتیجه‌ی دغدغه‌های زیست‌محیطی کتابخانه‌ها در اواخر دهه 1990 به ­وجود آمد. نگرانی اصلی این جنبش کاهش اثرات زیست‌محیطی کتابخانه‌ها بر محیط زیست بوده ‌است (کوربانوقلو و بوستونی، 2014، ص47 به نقل از آنتونلی، 2008).

آمیختگیِ سواد اطلاعاتی و تفکر انتقادی

 soleimanipoor012سواد اطلاعاتی، در ساده‌ترین تعریف، مهارت «استفاده از اطلاعاتِ درست» و «استفادهٔ درست از اطلاعات» است. تفکر انتقادی نیز در تعریفی ساده، مهارت «درستْ اندیشیدن» و «شناخت اندیشهٔ درست» است. سواد اطلاعاتی در هر دو جنبهٔ خود، با مهارت تفکر انتقادی پیوند و ارتباطی استوار دارد. زیرا استفاده از اطلاعاتِ درست، مستلزم شناخت اندیشهٔ درست، و استفادهٔ درست از اطلاعات، در گرو درستْ اندیشیدن است. بنابراین، نوعی یگانگی و آمیختگی میان سواد اطلاعاتی و تفکر انتقادی برقرار است؛ و این پیوند و آمیختگی، می‌تواند بر سه فرایند آموزش، یادگیری، و استفاده از مهارت سواد اطلاعاتی تأثیری شگرف بگذارد. در عصر رسانه و محتوا، که از هر سو در محاصرهٔ انواع رسانه‌ها و در معرض بارش محتوا و اطلاعات گوناگونیم، دستیابی به محتوا و اطلاعاتِ درست جز با تفکر نقادانه یا سنجشگرانه‌اندیشی، امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، تفکر نقّادانه یکی از بنیادی‌ترین شاخص‌ها و مؤلفه‌های سواد اطلاعاتی شناخته می‌شود و آموختن سواد اطلاعاتی، بدون فراگیریِ مهارت تفکر انتقادی، ناقص و نارسا خواهد بود.

 

چه کسی از مشتری پروپا قرص بدش می‌آید؟: کتابخانه‌مان را به یک برند تبدیل کنیم!

برند چیست و چه اهمیتی دارد؟

1وقتی برای خرید یک خوراکی وارد فروشگاه می‌شوید و خود را مجبور به "انتخاب" چند گزینه محدود از قفسه‌ای می‌بیند که پر از محصولات شرکت‌های مختلف است چه می‌کنید؟ انتخاب وقتی برایتان دشوار می‌شود که همه پیشنهادهای ممکن از کیفیت، ویژگی، محتوا و احتمالاً قیمتی یکسان برخوردار باشند و شما زمان چندانی در اختیار نداشته باشید! به کدام محصول اعتماد می‌کنید؟ کدام گزینه بهتر است؟ و به کدام موارد وفادار می‌مانید و به اصطلاح مشتری پر و پا قرص آن می‌شوید؟

  چنین موقعیت‌هایی، تنها منحصر به فضای تجاری نیست بلکه مشتریان سازمان‌های خدماتی نیز در وضعیت مشابهی قرار دارند: بانک‌ها، بیمارستان‌ها، دفاتر حقوقی، شرکت‌های بیمه و البته مراکز اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌ها.

امروزه سازمان‌های تجاری و غیر تجاری در محیطی رقابتی قرار گرفته‌اند. در این محیط، مشتریان و کاربران همواره می‌توانند انتخاب خود را تغییر دهند و محصول یا خدمت موردنظرشان را از سازمانی دیگر انتخاب کنند. در این وضعیت، جستجوی برگ برنده و افزایش احتمال انتخاب از سوی مشتری، به یکی از دغدغه‌های اصلی‌ترین تیم مدیریتی تبدیل کرده و توجه به اهمیت برند و برندسازی را پیش کشیده است.

علم اطلاعات و سامانه های اطلاعاتی عصب پایه، رویکردی نو متناسب با پیشرفت بشر در پردازش اطلاعات 06

علم اطلاعات، موضوعات و زمینه‌های پژوهشی فراوانی را دربردارد. یکی از این زمینه‌های تعامل انسان و اطلاعات است. تا کنون بیشتر پژوهش‌های رشته علم اطلاعات در حالت کلی و زیرمجموعه‌های موضوعی آن به بررسی اطلاعات به عنوان یک موجودیت بیرونی پرداخته‌اند. اما اگر دقیق‌تر به اطلاعات بنگریم، ملاحظه می‌کنیم که تمامی پردزاش‌های اطلاعاتی ما به عنوان بشر در ذهن و مغز ما صورت می‌گیرد. طبیعتا به دلیل توانایی بالای پردازش اطلاعات در ذهن به صورت خودآگاهانه و ناخودآگاهانه، طیفی از انواع روش‌ها برای بررسی آن ضروری است. تا امروز بیشتر پژوهش‌های رشته ما با تأکید بر روش‌های سنتی و خودآگاه کاربر بوده‌اند؛ بدین صورت که فرد در فضای پرسش و پاسخ و کاملا آگاهانه وضعیت خود را برای پژوهشگر بازگویی یا وانمود می‌کند.

 از اینرو داده‌های بدست آمده کامل نیست و امکان تظاهر کاربر در انجام فعالیت‌ها وجود دارد. جدای از این بحث، پیشرفت‌های فناورانه در بررسی رفتار و عملکردهای انسان به گونه‌ای شده است که می‌توان عملکردهای ذهنی و جسمانی کاربر را در حین تعامل با اطلاعات و رایانه دریافت کرد. بنابراین با توجه به موارد گفته شده تغییر اساسی در رویکردهای پژوهشگران و متخصصان علم اطلاعات صورت گرفته است. این تغییرات در زیرمجموعه‌های پژوهشی این حیطه نیز رخ داده است. برپایه چنین تغییراتی می‌توان رهیافت‌های نوین و ناشناخته‌ای درباره تعامل کاربران با اطلاعات که تا پیش از این از طریق پیمایش، مصاحبه و موارد مشابه قابل دریافت نبود را بررسی کرد.

در این نوشته، قصدمان بر این است که حوزه ای پژوهشی در حوزه سیستم های اطلاعاتی را معرفی کنیم. نام این عرصه، سیستم های اطلاعاتی عصب پایه (Neuro-Information-Systems (NeuroIS)) است. ابتدا در یک توصیف کلی باید اشاره کنیم که نظریه های علوم اعصاب عمده مبانی این حیطه را تشکیل می دهند. در ابتدا اطلاعاتی درباره رشته علوم اعصاب ارائه می شود و پس از آن بحث سیستم های اطلاعاتی عصب پایه طرح می شود.

07

معیارهای برندسازی شخصی معتبر و مؤثر برای کتابداران دانشگاهی در کتابخانه‌های دانشگاه سینز مالزی

نویسندگان: رسنانی احمد [۱] لیلی هاشم [۲]، نورآسیه هارون* [۳]

ترجمه: حمیده جعفری پاورسی**

چکیده

این مطالعهٔ آزمایشی، وضعیت کنونی و روابط درونی میان معیارهای برندسازی شخصی معتبر و مؤثر و استراتژی‌های برندسازی شخصی معتبر را با تکیه بر سالها تجربه کاری ۴۵ کتابدار دانشگاهی در دانشگاه سینز مالزی بررسی میکند. این تحقیق بر شهرت دانشگاهی کتابداران دانشگاهی (الف)، مسئولیت آن‌ها در برابر کاربران و خدمات کتابخانه (ب) و ارتباط آن‌ها با کاربران کتابخانه (ج) تمرکز میکند.

آیا کتابخانه‌ها روح خود را با شیطان معامله می‌کنند!

03مدتی است به استفاده از دو واژه مشتری و کاربر می‌اندیشم و فرصت کافی نداشتم درباره این موضوع مطلب کوتاهی بنویسم. لابد می‌پرسید چه موضوعی؟ بالاخره ما به‌عنوان حرفه‌مندان و کتابداران، کسانی که از خدمات کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعاتی ما استفاده می کنند را چه بنامیم؟ 

کاربر یا مشتری؟ یا اینکه اساساً فرقی هم می‌کند آن‌ها را با چه نامی صدا کنیم؟ اینکه آیا واقعاً با تغییر نام افرادی که از خدمات ما استفاده می‌کنند تفاوت خاصی هم در شیوه ارائه خدمات ایجاد می‌شود یا نه و یا این‌که در نگرش ما نسبت به آن‌ها تغییری جدی پیدا می‌شود، پرسشی است که به نظر می‌رسد پرداختن به آن حائز اهمیت است. به بیان دیگر، اینکه بگوییم ارباب رجوع، مراجعه‌کننده، عضو، کاربر، استفاده کننده، بهره‌گیر[1]، مشترک، مشتری و یا هر نام دیگر، آیا بارِ معنایی خاصی خواهد داشت که در نتیجه فلسفۀ ارائۀ خدمات ما به آن‌ها هم تفاوتی ایجاد می‌کند؟ در صورتی‌که به این پرسش، پاسخی منطقی و مستدل بدهیم تصور کنم به حل این قضیه کمک کرده‌ایم. به نظر می‌رسد، اینکه این قضیه در انواع کتابخانه‌ها از طیف عمومی تا دانشگاهی چه تفاوتی ایجاد می‌کند در مرحله بعدی قرار دارد.

 مخاطبان چه کتاب­هایی را می‌پسندند؟ بررسی شاخص­‎های کتاب‌های پرمراجعه در کتابخانۀ مرکزی آستان قدس رضوی

چکیده

Marjani issu09 هدف: هدف اصلی انجام پژوهش، تدوین شاخص‌های کتاب‌های پرمراجعه از دیدگاه کتابداران کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در سال 1393 می‌باشد. همچنین کمک به امر مجموعه‌سازی در کتابخانه‌ها با تأکید بر کتاب‌های پرخواننده از اهداف فرعی پژوهش است.

روش: این پژوهش از نوع کاربردی و به شیوه پیمایشی است. گردآوری اطلاعات از طریق گزارش‌های نرم‌افزار امانت کتابخانه مرکزی آستان قدس و با استفاده از تدوین پرسشنامه محقق ساخته انجام شد. جامعه پژوهش تمامی کتابداران تالارهای گردش آقایان و بانوان و جوانان پسر و دختر کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی (34 نفر) می‌باشند که از روش سرشماری استفاده شد و پرسشنامه در اختیار آنان قرار گرفت. درنهایت برای تجزیه ‌و تحلیل داده‌های پژوهش از نرم‌افزار آماری SPSS استفاده شد و با استفاده از روش‌های آمار توصیفی، آزمون‌های آماری کای دو، استودنت یک نمونه‌ای و یا ویلکاکسون، آزمون فریدمن اهداف بررسی گردید.

یافته‌ها: میانگین کتاب‌های به امانت رفته در سیستم امانت نشان داد، بیشترین آمار امانت و تمدید 10 کتاب برگزیده در اختیار تالار گردش کتاب بانوان و تالار جوانان دختر می‌باشد و عملکرد امانت کتاب در تالارهای بانوان به‌مراتب بهتر از آقایان بوده است. همچنین تفاوت معناداری بین رتبه‌بندی کتاب‌های پرمراجعه (گرفته‌شده از سیستم) با نظر کتابداران وجود داشت و کتاب دوم (لعياي عشق) با 7.64 درصد، کتاب نهم (تكرار سرنوشت) با 6.86 درصد و کتاب چهارم (آسموني) با 6.66 درصد به ترتیب در رتبه اول تا سوم برترین کتاب‌ها ازنظر کتابداران قرار داشت. یافته‌های پژوهش نشان داد، شاخص جریان‌های سیاسی، رویدادهای جاری و شاخص برگزاری مسابقه از سوی نهادها و سازمان‌ها بالاترین رتبه را در جدول به خود اختصاص دادند. آزمون فرضیه اول نشان داد بین شاخص‌های تعیین‌شده کتاب‌های پرمراجعه ازلحاظ اهمیت اختلاف معنی‌داری وجود ندارد. با آزمون فرضیه دوم نیز مشخص شد، شاخص شهرت نویسنده و ناشر، بالاترین رتبه را نسبت به سایر شاخص‌ها دارا نیستند.

نتایج: به‌طورکلی، تفاوت معنی‌داری بین شاخص‌های کتاب‌های پرمراجعه از دیدگاه کتابداران کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با اعضای آن وجود دارد. زیرا کتابداران برخلاف اعضای کتابخانه، شاخص جریان‌های سیاسی، رویدادهای جاری و شاخص برگزاری مسابقه از سوی نهادها و سازمان‌ها را مهم‌ترین شاخص می‌دانند. لذا توجه به نظرات کتابداران ضروری به نظر می‌رسد و تدوین شاخص‌ برای سایر کتابخانه‌ها پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه: کتاب‌های پرمراجعه، کتابخانه‌ها، شاخص‌ها، کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

هنر آهسته‌خوانی [1]

نویسنده: پاتریک کینگزلی [2] 

مترجم: ملیحه فخار‌طبسی

Fakhartabasi issu09 اگر در حال خواندنِ نسخه چاپیِ این مقاله هستید، امید است فقط نیمی ازآنچه را نوشته‌ام دریابید. اما اگر نوشته‌ام را برخط می‌خوانید، ممکن است حتی یک‌پنجم آن را هم به پایان نبرید. از پروژه‌های پژوهشیِ دوگانه‌ای که اخیراً انجام‌شده ـ به ترتیب، یکی پروژه بررسی ردیابی چشم، انجام‌شده در مؤسسه پوینتر[3] و دیگری تحلیل‌های انجام‌شده توسط جوکوب نیلسن[4] ـ دست‌کم دو دیدگاه به این نکته اشاره دارد که بسیاری از ما دیگر برای خواندن مقاله‌ها به‌طور کامل، از آغاز تا بخش نتیجه‌گیری، متمرکز نمی‌شویم. مشکل به همین‌جا ختم نمی‌شود: دانشمندان گزارش می‌دهند ما خوانندگان کم‌دقت‌تری نیز شده‌ایم.