header001

 

دکتر بگلو تراوشاستاندارد بازاریابی و روابط عمومی کتابخانه‌های عمومی[1]: گزارشی کوتاه از تجربه یک تدوین

دکتر رضا رجبعلی بگلو

استادیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران

و دبیر استاندارد بازاریابی و روابط عمومی کتابخانه‌های عمومی ایران

استاندارد بازاریابی و روابط عمومی یکی از استانداردهای هفتگانه برای کتابخانه‌های عمومی است که با انتخاب نهاد کتابخانه‌های عمومی و با مجری‌گری انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران تدوین شد. سایر استانداردهایی که در این مجموعه تدوین شد عبارت بودند از استاندارد «مجموعه»، «خدمات اطلاعاتی»، «ساعتِ کاری»، «خدمات مشتریان»، «برنامه‌ها» و «کارکنان». مسئولیت تدوین استاندارد بازاریابی و روابط عمومی با نگاه مثبت آقای مسعودی (مجری پروژه) و با تأیید کمیته راهبری استاندارد و هیئت مدیره انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی به بنده واگذار شد. به‌نظرم پیش از این‌که به شیوه و چگونگی تدوین این استاندارد توجه کنیم، لازم است به جایگاه، اهمیت و ماهیت این استاندارد اشاره کوتاهی داشته باشیم. درباره این‌که کتابخانه‌ها به‌طور کلی، و کتابخانه‌های عمومی به‌صورت ویژه در ارتباط با مسائل مالی و انتفاعی با چه مشکل‌ها، چالش‌ها و البته پیش‌فرض‌هایی روبرو هستند نگاهم را پیشتر در مطلبی کوتاه با عنوان «آیا کتابخانه‌ها روح خود را با شیطان معامله می‌کنند!» مطرح کرده بودم. با این‌حال، اشاره‌ای کوتاه از آن مطلب را لازم می‌بینم در ادامه با شما گرامیان در میان بگذارم.

 

 دکتر فتاحی

یک آرزوی دست یافتنی (البته اگر همکاران کمک کنند!)

 دکتر رحمت الله فتاحی (معلم علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد)

سالها پیش و هنگامی که مشغول گذراندن دوره دکترا در استرالیا بودم، همواره در حین و پس از بازدید از کتابخانه ها و همچنین پس از هر کلاس درس، به این می اندیشیدم که آیا کتابخانه ها و کتابداران ما در ایران به شرایطی خواهد رسید که، همچون کشورهای پیشرفته و از جمله استرالیا، در یک چارچوب علمی و حرفه ای و منطبق با استانداردهای جهانی فعالیت کنند؟ همواره آرزو داشتم که ما هم از جنبه های علمی و حرفه ای به وضعیت مطلوب برسیم. با هر آرزو، از خود می پرسیدم آیا این آرزو محقق خواهد شد؟ در آن زمان، وضعیت ما، بویژه از نظر رعایت استانداردها، آنچنان مطلوب نبود.

 

 

برچسب ها:

 نقد کتاب کتابدار کارآفرین:مباحثی در پویایی تجارت خصوصی  در جهت ارائه خدمات حرفه‌ای

nARIMANIکراتر، مری؛ مری بث‌لاک و مری ج. اسکانلون (1395). کتابدار کارآفرین: مباحثی در پویایی تجارت خصوصی در جهت ارائه خدمات حرفه‌ای. ترجمه گروه مترجمان، ویراستار مهری ایزدی یگانه، به کوشش عیسی زارعی، تهران: نشر چاپار و اساطیر پارسی. شابک: 4-081-276-600-978

چکیده

امروزه تغییرات سریع در عرصه اطلاعات و ارتباطات، کتابخانه‌ها و خدمات آن‌ها را تحت تأثیر قرار داده است و کتابداران برای حفظ جایگاه کتابخانه‌ها و وفق دادن خود با شرایط و نیازهای اطلاعاتی جدید کاربران در تلاش هستند. در این مسیر یکی از ابزار‌های بسیار مهم و کارآمد کارآفرینی است که می‌توان آن را کلید به‌روز‌رسانی کتابخانه‌ها در عصر اطلاعات دانست و برای تحقق این امر نیاز به کتابدارانی کارآفرین بیش‌ازپیش احساس می‌شود. مقاله حاضر نقدی است بر ترجمه کتاب کتابدار کارآفرین، مباحثی در پویایی تجارت خصوصی در جهت ارائه خدمات حرفه‌ای که در سال 1395 توسط انتشارات چاپار و اساطیر پارسی به چاپ رسیده است. در این مقاله ضمن ارائه مقدماتی پیرامون کارآفرینی در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی، به معرفی نویسندگان و مترجمان این اثر پرداخته می‌شود. همچنین ضمن معرفی کتاب و بررسی فصل‌های مختلف آن، جایگاه آن در بین سایر آثار این حوزه بررسی‌شده و به نقاط قوت و ضعف آن نیز پرداخته می‌شود.

 کلیدواژه‌ها: کارآفرینی، کتابدار کارآفرین، تحول سازمانی، مدیریت کتابخانه

 

یک کسب و کار محتوایی در قلمرو اطلاعات و دانش: تهیه و تدوین کتابشناسی های تخصصی در پاسخ به نیازهای فردی، سازمانی و اجتماعی

13 Dr.Fattahiحرفه ما با یک حقیقت آشکار زندگی می کند: محتوای آن با اطلاعات و دانش سروکار دارد. این خود می تواند مایه اندیشه ورزی (پویایی نظری و فلسفی) و فعالیت عملی (کاربردهای واقعی و ملموس) باشد. همین حقیقت شمشیر دولبه است: چنانچه ارزش این دستمایه محتوایی را بدرستی بدانیم و جنبه های نظری و عملی آن را دریابیم، درآنصورت، می توانیم از آن به عنوان برگ برنده (شمشیر بُرنده) استفاده کنیم. برعکس آن نیز صادق است: اگر ارزش اطلاعات و دانش را به عنوان محتوای همه فعالیتهای خود درک نکنیم، درآنصورت بازنده ایم و لبه دیگر شمشیر را به سوی خود وارد می کنیم. یعنی دیگران (حرفه های دیگر یا خود افراد جامعه) ما را دور خواهند زد و خود به اطلاعات و دانش دسترسی خواهند یافت. این ها دو سناریو دربرابر حرفه ماست.

 

کتابداران پول ساز

Dr.Hajizeinalabediniسالها پیش، مطلبی خواندم که مشخصات دقیقی از آن در خاطرم نمانده؛ اما، فحوای اصلی کلام آن چنین بود که در دنیای کنونی ما، نیازهای روزافزونی وجود دارد که وظیفه پاسخگویی به آنها بر عهده علوم گذاشته شده است. هر علمی یا باید به محصول ختم شود یا اینکه از علوم حمایتی به شمار آید که در نهایت به تولید یک محصول کمک می کنند. منظور از محصول هم چیزی است که به رفاه و سعادت زندگی بشر کمک برساند. حال ممکن است این محصول دستگاه یا ابزاری باشد که به چشم سر می توان دیدی یا اینکه نظریه، تحلیل یا هر حرکتی که باعث رفاه و آسایش بیشتر شود.

 

 خلاقیت و کارآفرینی؛ دو ویژگی اصلی یک کتابدار

Dr.Asnafi 15حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی از بدو ایجاد تاکنون با دگردیسی های گوناگونی مواجه بوده است و این دگرگونی در تعامل با جامعه و نیز دانشگاه رخ داده است. به واسطه انتظارات و نیازهای جامعه، رشته ما در هر دوره ای تحول و دگرگونی را شاهد بوده است. این امر باعث شده است دانشگاه ها دست به کار شوند و بر مبنای نیاز اساسی جامعه به مدیریت اطلاعات و منابع اطلاعاتی نسبت به برای تربیت کتابداران متخصص اقدام نمایند. سالهاست دانشگاهها درگیر فرایند روزمره آموزش و فقط آموزش هستند. حال آنکه با نگاهی به تحولات آموزش عالی در جهان با این مسئله مواجه می شویم که آموزش عالی دیگر به سرفصلهای از قبل تعیین شده و سپری کردن تعداد زیادی واحدهای درسی محدود و منحصر نیست بلکه رویکردها و رویه های جدیدی در حال بروز است و آن پیدایش نسل جدید دانشگاهها با عنوان دانشگاه کارآفرین است نه به معنای ایجاد کننده موقعیت شغلی برای دانش آموختگان بلکه به عنوان فراهم آوردن محیطی که دانشجویان بتوانند در حین یا بعد از تحصیل بتوانند خود به کارآفرینی بپردازند.

 

13 Dr.Fattahiرهبری: رویکردی به مدیریت فراتر از وظایف کلاسیک

مدیریت، چه به عنوان یک مسئله فراگیر در زندگی جوامع بشری، چه به منزله یک مفهوم علمی در قلمرو دانشگاهی، و چه در قالب یک مقوله کاربردی در حیات سازمان‌ها، مبحثی بسیار مهّم، با ادبیاتی غنی و نظریه‌­هایی پویا به شمار می‌­رود. این قلمرو آنچنان توسعه یافته است که ده‌­ها گرایش تخصصی در مقاطع مختلف دانشگاهی به آموزش و پژوهش در آن اختصاص یافته و صدها نهاد پژوهشی با رویکردهای گوناگون به واکاوی جنبه های متنوع آن پرداخته اند. جنبه مثبت قلمرو مدیریت، درک جایگاه و ارزش آن از سوی همه بخش­های جامعه اعم از حکومتی، اجرایی، اقتصادی و حتی فرهنگی است.

در طول یک قرن گذشته، قلمرو مدیریت از رویکردهای غیر انسانی در بخش اقتصاد و تمرکز بر بهره­گیری حداکثری از نیروی انسانی (متب تیلوریسم) به رویکردهای انسان­گرایانه تحول یافته است. در این راستا، موضوع "رهبری" به یکی از مباحث مطرح در قلمرو مدیریت تبدیل شده و کتاب­‌ها و مقاله­‌های ب‌یشماری در ارتباط با اهمّیت و جایگاه ان در فضای سازمانی منتشر شده است.

 

 Dr.Hajizeinalabediniدرک موقعیت تحول در مدیریت کتابخانه‌ها

انسان‌ها، به ویژه از نوع مدیر، در ابتدای راه مدیریتی خود بسیار پویا و خلاق به نظر می‌رسند و با اشتیاق فراوان از ایده‌هایشان می‌گویند و شوق فراوان دارند که آنها را پیاده کنند. در فکر توسعه ایده‌ها هستند و از هر فرصت و موقعیتی استفاده می‌کنند تا نظرات خودشان - که تصور می‌کنند و باور دارند بسیار ناب و پیشرو هستند- را به همه معرفی کرده و آنها را تشویق به درک و به کارگیری آنها کنند. این ایده‌ها، ممکن است واقعا پیشرو و خلاقانه هم باشند و تا مدتها موجبات شادی درونی و موفقیت فرد را فراهم ‌آورند.

اما همیشه اینگونه نیست که هر ایده ای برای ابد ناب و روزآمد باقی بماند. افرادی که در ابتدا افکار و ایده‌های خودشان را به درستی موثر می‌پندارند، بدون درک موقعیت تحول، همچنان دو دستی به افکار قدیمی خود می‌چسبند و هر چیز جدید یا جایگزینی را بدون تامل و تفکر رد می‌کنند و چنین می شود که پای در پله های سست سقوط می گذارند. آنها دچار توهم ناب‌اندیشی شده و تصور می‌کنند ایده چند سال پیش‌شان، همچنان پیشرو و به روز است و ایده جایگرینی برای آن پیدا نشده و در آینده هم یافت نخواهد شد.

مُد، مدگرایی و مدیریت

13 Dr.Akhshikچطور می‌توانم به هدف سازمان برسم؟ این احتمالاً پرسشی است که اغلب مدیران در ذهن خود دارند و برای یافتن بهترین پاسخ به آن، فرایندها، منابع و رویکردهای سازمان را تنظیم می‌کنند. ارزیابی‌های سالانه تا اندازه‌ای وضعیت سازمان را برای مدیر مشخص، و زمینه را برای تغییر احتمالی رویه ها و تنظیم سکان برای نزدیک شدن به هدف فراهم می‌کنند. اهمیت این پرسش را به جز مدیران سازمان، گروه‌های دیگری هم می‌دانند. کافی است به عنوان کتاب‌ها، مجله‌ها، سمینارها و کنفرانس‌های مدیریتی که سالانه برگزار می‌شود نگاهی بیندازیم. بخش قابل توجهی از آنها مفاهیم و تکنیک‌هایی را عرضه می‌کنند که نه پیشکسوتان مدیریت کلاسیک در دنیا از آنها آگاه بودند و نه پیشروان این علم در سال‌های آتی آنها را به خاطر می‌آورند! تعجب می‌کنید اگر بگوییم اینها مدهای مدیریتی (Management fads) یا بهتر بگوییم مدهای زودگذر مدیریتی است؟

 


 

مد مدیریتی اصطلاحی است که شاپیرو (Shapiro, 1996) و پس از آن فرنهام (Furnham, 2001) آن را مطرح کردند. این اصطلاح به اشتیاق و استقبال اغراق‌آمیز برای استفاده از مفاهیم، رویکردها و تکنیک های خاص در مدیریت یک سازمان (و در کوتاه مدت) اشاره دارد. از رایج‌ترین مدهای مدیریتی در 5 دهه اخیر می‌توان به این موارد اشاره کرد: مدیریت یک دقیقه‌ای، مدیریت ماتریسی، مدیریت کیفیت فراگیر، مدیریت تیمی و مانند آنها. البته باید به تفاوت دو واژه fad و fashion توجه کرد؛ واژه اول (که مدنظر این نوشته است) به معنای مدهای زودگذر و کم دوام اشاره دارد که اغلب توسط شرکت‌های مشاوره مدیریت و رسانه‌های این حوزه رواج داده می‌شود اما واژه دوم به مدهای بادوام ، با مدت عمر طولانی‌تر و اغلب عملی‌تر مربوط است.

اما چطور می‌توان مدهای مدیریتی را شناخت و آیا پیروی از این مدها خوب است یا خیر؟  

معیارهای دقیقی برای شناسایی یک مد مدیریتی نمی‌توان ارائه کرد. دنیای کلاسیک مدیریت ممکن است با دنیای مد روز وجه تشابه‌هایی داشته باشد یا اینکه با آن متفاوت باشد. با اینحال برخی از بارزترین ویژگی‌های مدهای مدیریتی را می‌توان در این موارد خلاصه کرد:

  • ساده هستند، درک آنها دشوار نیست و به همین دلیل کاربرد محدودی در دنیای واقعی دارند.
  • جذابیت زیادی دارند و دلیل این جذابیت، وعده‌هایی است که به مدیران می‌دهند. وعده‌هایی مانند کارایی بیشتر، مشتریان رضایتمندتر و سوددهی بالاتر.
  • یک سایز را برای همه مناسب می‌دانند. مدهای مدیریتی اغلب برای همه سازمان ها یک تجویز دارند، در حالی که بعید است با استفاده از آن بتوان به یک نتیجه مشخص در همه سازمان ها و در همه جای دنیا رسید.
  • به طور تقریبی اگر در فاصله ۳-۵ سال تعداد مقاله‌های مربوط به یک ایده مدیریتی به طور معنی داری کاهش پیدا کند، آن ایده به احتمال زیاد یک مد مدیریتی است، گرچه با قطعیت نمی‌توان درباره این تاریخ اظهارنظر کرد.
  • مدهای مدیریتی نه تنها از طریق روزنامه‌ها و مجله‌های عامه پسند، بلکه به واسطه پیروی بخش قابل توجهی از پژوهشگران و انتشار در مجله های علمی معتبر نیز رواج می‌یابند.

13 Drاستفاده از مدهای مدیریتی بدون توجه به آسیب‌های آن می‌تواند سازمان را از هدف اصلی خود دور کند. مهمترین آسیب، "تجویز یک راه حل جهانی برای همه سازمان ها است" که تقریباً وجه اشتراک تمام آنها است. چیزی که کمتر در مدهای مدیریتی مورد توجه قرار می‌گیرد، سودمندی و برونداد حاصل از به‌کارگیری یک مد در سازمان است.

احتمالاً با خواندن این متن می پرسید مدهای مدیریتی چه ارزشی دارند؟ ارزش اصلی این مدها در اندیشه و فکری است که برای نخستین بار در یک سازمان مطرح شده و برای یک موقعیت خاص و شناخته شده، موفق بوده است. بنابراین برای پیروی از یک مد مدیریتی، کسب آگاهی از شرایطی که این مد در آن مطرح شده سودمند است. همچنین تحلیل نقادانه فلسفه زیربنایی یک مد، مفاهیم و تکنیک های مورد استفاده در آن نیز به شناخت میزان تناسب آن با یک سازمان خاص کمک می کند.

نکته مهم در مدهای مدیریتی این است که الزاماً استفاده از آنها به خودی خود نمی‌تواند "خوب" یا "بد" باشد. ارزیابی مدیر پیش از استفاده از این مدها می تواند تناسب آن را برای استفاده در سازمان مشخص کند. مدهای مدیریتی را باید با توجه به زمینه‌ای که در آن شکل گرفته و رشد کرده‌اند، بررسی و ارزیابی کرد و به این نتیجه رسیدکه آیا پیروی از آن برازنده و متناسب با یک سازمان‌ است یا خیر؟ شرکت‌های مشاوره مدیریت گرچه می‌توانند در پروژه‌ای کوتاه مدت یک ایده را در سازمان ما اجرا کنند و در نهایت یک گواهی پر زرق و برق در مقابل دستمزدهای کلان طلب کنند، اما به طور حتم برای شناسایی و حل مسأله‌های واقعی که مدیر با آنها سروکار دارد، عملاً کار چندانی از پیش نمی‌برند. طرح این پرسش‌ها می‌تواند به پیروی از یک مد خاص در سازمان کمک کند؛ آیا این سبک/تکنیک/ رویکرد با اهداف سازمان همراستا است؟ آیا به حل مشکلات پیش روی سازمان کمک می‌کند؟ چه تأثیری بر تقویت نقاط مثبت این سازمان خواهد داشت؟ اگر پاسخ قابل قبولی برای این پرسش‌ها پیدا نشود، پیروی از آن مد زودگذر با تردید جدی روبرو است.

Furnham, A. (2001). Life story of a management fad. Financial Times, Oct 5th.

Shapiro, E. (1996). Fad surfing in the boardroom. Oxford: Caplson.

 

دکتر سمیه سادات آخشیک، استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه خوارزمی،این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 

13 Somaye Panahiمقدمه ­ای کوتاه بر اینفوگرافی منابع پیشنهادی مصوب برای سرفصل مدیریت در رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی

اینفوگرافی حاضر در راستای بررسی منابع پیشنهادی مصوب برای "سرفصل مدیریت" در برنامه­ های درسی گرایش­ های اطلاعات و دانش­ شناسی طراحی شد. در این نوشتار چهار گرایش در مقطع کارشناسی ارشد تحت عناوین:

1) گرایش مدیریت اطلاعات، 2) گرایش مطالعات کتابخانه­ های عمومی، 3) گرایش کتابخانه­ های دانشگاهی،  4) گرایش مطالعات آرشیوی انتخاب شد و لیست منابع پیشنهادی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به تفکیک از سایت مربوطه استخراج شد. از آنجایی­ که هدف و ایده اصلی، یافتن جایگاه سرفصل مدیریت در گرایش­ های مذکور است، پس تنها به ذکر قالب­ منابع (کتاب، مقاله، پایا­ن ­نامه) پیشنهادی و تعداد ارقام آماری این سرفصل اکتفا شده است. شایان ذکر است که لیست­ های مذکور توسط شورایعالی برای استفاده به مدت پنج سال پس از تاریخ تصویب هریک از آن­ها ارائه شده است و با توجه به گذشت این بازه زمانی هم اکنون نیازمند بازنگری است.

 

ساخت ابزار در پژوهش‌های سواد اطلاعاتی: گزارش یک پژوهش بین‌المللی

keshavarsدر مقاله‌ای که توسط نگارنده و همکاران (2017) به تازگی در مجله لیبری به این آدرس و در قالب این فایل منتشر شده است، مراحل چندگانه ساخت، پرداخت و اعتباریابی ابزاری پژوهشی در یکی از زمینه‌های پژوهشی در سواد اطلاعاتی موسوم به خودکارآمدی سواد اطلاعاتی[1] توصیف شده است. نوشتار حاضر گزارشی مختصر است از چرایی و چگونگی ساخت این ابزار پژوهشی که می‌تواند در انجام پژوهش‌های مرتبط مفید فایده بوده و زمینه‌ساز ساخت ابزارهای مشابه در سایر حوزه‌های سواد اطلاعاتی توسط پژوهشگران این حوزه در کشور باشد. در ادامه، پس از شرحی مختصر از ضرورت ساخت ابزارهای پژوهشی در زمینه‌های پژوهشی مختلف علم اطلاعات بویژه سواد اطلاعاتی، چارچوب عملیاتی ساخت مقیاس فارسی خودکارآمدی سواد اطلاعاتی[2] ارائه می‌شود.

صفحه1 از6