چاپ

 13 afsharوضعیت مدیریتی انواع کتابخانه‌ها در کشور در گپ‌و‌گفت با دکتر ابراهیم افشار

مصاحبه‌کنندگان: دکتر محمد زره‌ساز- دکتر رضا رجبعلی بگلو

پیاده‌ساز: اسراء زره‌ساز

تاریخ انجام مصاحبه: 3 دی‌ماه 1396

بگلو: آقای دکتر ممنون که پذیرفتید با شما مصاحبه‌ای داشته باشیم. به عنوان پرسش اول دوست داریم نظرتان را در رابطه با وضعیت مدیریت انواع کتابخانه‌ها در ایران بدانیم؟

افشار: خوب من در مورد همه کتابخانه‌ها نمی‌توانم نظر بدهم. من در مورد مواردی که می‌شناسم، می‌توانم نظر بدهم. در مورد کتابخانه ملی نظرم این است که ضرورتی ندارد حتماً مدیرش کتابدار باشد. اما چیزی که اهمیت دارد، دوام مدیریت کتابخانه ملی است. یعنی از ابتدای تأسیس کتابخانه ملی تعداد زیادی رئیس کتابخانه ملی داشتیم که در همین دوره جمهوری اسلامی متوسط دوران کاری مدیرها فکر نمی‌کنم بیشتر از دو الی سه سال باشد و این اشکال دارد. در سازمان‌هایی مثل کتابخانه ملی مدیریت باید ثبات داشته باشد و پست سیاسی منظور نشود. متأسفانه در کشورمان همان‌طور که می‌دانید با رفت‌وآمد هر رئیس جمهوری، رده‌های مدیریتی درجه سه و چهار هم تغییر می‌کند و این در مورد کتابخانه ملی هم مصداق دارد. به نظر من یکی از مشکلات کتابخانه ملی تغییر سریع رؤسایش است، که مناسب نیست.


زره‌ساز: به نظرتان این تغییر مدیریت تابع چه شرایطی است؟

افشار: شرایط سیاسی! هر رئیس جمهوری که می‌آید،  به دلایل مختلف مدیر را عوض می‌کند.

زره‌ساز: یعنی به جنبه تخصصی اصلاً توجه نمی‌کنند؟

افشار: نه حتی به عنوان رئیس کتابخانه ملی! مثلاً کتابخانه‌های ملی بزرگ دنیا هم الزاماً رئیسشان کتابدار و متخصص نیست. معاون‌هایشان همه کارها را انجام می‌دهند. رؤسا در واقع یک پرزیدنت هستند، مثل رئیس جمهور! کلیات قضایا و ارتباطات بیرونی را برقرار می‌کنند. ولی آن‌هایی که در این نوع از سازمان‌ها متخصصند، معاون‌های کتابخانه هستند که در بخش‌ها یا در رده‌های مختلف تخصص دارند.

زره‌ساز: به نظر می‌رسد به جز در یکی، دو دوره کتابخانه ملی در اختیار اصلاح‌طلب‌ها بوده است. یعنی به نظر می‌رسد یک نوع سهم‌خواهی سیاسی هم وجود دارد. چه میزان این نگرش سیاسی، این سهم‌خواهی سیاسی در بحث مدیریت کتابخانه ملی تأثیر داشته است؟

بگلو: اگر به رؤسا هم نگاه بکنید به غیر از دو، سه مورد از نظر سیاسی بیشتر به چپ گرایش داشته‌اند.

افشار: البته من در این زمینه اطلاعات زیادی ندارم ولی باید توجه داشت که پست کتابخانه ملی پست درجه یکی به حساب نمی‌آید. نه حساسیت امنیتی دارد، نه حساسیت اقتصادی!

بگلو: حساسیت فرهنگی که خیلی دارد...

افشار: نه آن مهم نیست. البته ممکن است داشته باشد ولی آن چیزی که اهمیت دارد حساسیت امنیتی و حساسیت اقتصادی است. مثلاً وزارت آموزش عالی، صدا و سیما و حتی وزارت فرهنگ و ارشاد حساسیت امنیتی دارند ولی کتابخانه ملی حساسیت امنیتی به آن معنا ندارد.

زره‌ساز: درست است! خوب این در مورد کتابخانه ملی صدق می‌کند. اما کتابخانه‌های عمومی چطور؟

afshar

افشار: والا، اتفاقاً نهاد کتابخانه عمومی جزو نهادهایی است که حساسیت امنیتی دارد. چون سه، چهار هزار واحد است و در سراسر کشور پخش است و به خاطر همین حساسیت‌های امنیتی بسیار متمرکز است. من حتی یادم می‌آید در آن مناظره‌ای که با آن آقا در تلویزیون داشتم پرسیدم که آقا چرا باید این قدر تمرکز وجود داشته باشد؟ چرا تصمیم‌گیری را نمی‌سپارید مثلاً به دست بخش‌های پایین‌تر یا شهرداری‌ها مثل همه جای دنیا کتابخانه عمومی را اداره کنند؟ به نظر می‌رسد از منظر امنیتی بر روی این مسئله حساسیت وجود دارد و ما می‌بینیم که در دوره احمدی‌نژاد رئیس وقت نهاد کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌های نهاد را رسماً تبدیل کرد به یک مرکز پروپاگاندا برای خودشان. و یا برنامه‌ها و طرح‌های مطالعه مفید و وجین کتاب‌هایی که در دوران خاتمی وارد شده بود. این مشخص بود که چنین جهت‌گیری خاصی وجود دارد که هیچ قرابتی با ارزش‌ها و رسالت‌های حرفه‌ای کتابداران کتابخانه عمومی ندارد. الان هم همین حالت است. هنوز همان خط فکر دنبال می‌شود.

زره‌ساز: بیشترین صحبتی که شما تا به حال داشته اید، در مورد کتابخانه‌های دانشگاهی بوده است. طبیعتاً انتظار می‌رود که در کتابخانه‌های دانشگاهی انعطاف‌پذیری بیشتری در بحث مدیریت وجود داشته باشد. ولی عملاً آن جا هم در گیر و بند ساختارهای اداری و مدیریتی پیچیده است.

افشار: نمی‌توانم بگویم من دغدغه کتابخانه‌های دانشگاهی را بیشتر از کتابخانه‌های عمومی دارم! فکر می‌کنم مساوی باشند.

زره‌ساز: منظورم در این مدت اخیر که شما ...

بگلو:  به خصوص در کنگره امسال...

افشار: بله خوب در کنگره من را فرستادند در پنل کتابخانه‌های دانشگاهی گفتند در آنجا صحبت کن (خنده)...

زره‌ساز: خوشبختانه در این کنگره یک بیانیه هم برای کتابخانه‌های دانشگاهی تهیه شد...

افشار: بله نوشتم ...

افشار: برای من هردو نوع کتابخانه اهمیت دارند ولی در مورد کتابخانه‌های دانشگاهی به نظر من مدیریت این کتابخانه‌ها دارای اشکال ساختاری است. در کتابخانه دانشگاهی ملاحظات سیاسی تا آنجا که من می