header001

قزل ایاغتجربه های تدریس در گفتگو با ثریا قزل ایاغ مدرس درس مواد و خدمات کتابخانه برای کودکان نوجوانان در گروه آموزشی کتابداری دانشگاه تهران

پریسا پاسیار

دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی و کارشناس پژوهش سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

اشاره: مصاحبه پیش رو قرار بود به صورت پیوست نشست کتابخانه های کودکان با عنوان "تجربه های تدریس درس مواد و خدمات کتابخانه برای کودکان و نوجوانان" در کتاب چهارمین کنگره انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران منتشر شود. درون مایه اصلی این مصاحبه از محتوای پیش نشست دوم کتابخانه های کودکان در روز یکشنبه 20 آبان 1397 با حضور خانم ها ثریا قزل ایاغ، نوش آفرین انصاری و فرزانه طاهری سرچشمه گرفته است. یک سال بعد زمانی که قرار شد کتاب کنگره چهارم منتشر شود، متن صحبت های خانم قزل ایاغ در آن نشست را پیاده سازی و نیز تمام نوشته های ایشان در کانال تلگرامی این نشست را مرتب و تنظیم کردم. در یکی از صبح های آبان 1398 با ایشان تماس گرفتم و درخواست کردم که نگاهی به نوشته ها بیاندازند. ایشان مطالب را خواندند و من را در ساعت 10 روز چهارشنبه 6 آذر 1398 به خانه خود پذیرفتند. در دیدار هفت ساعته آن روز سفر به گذشته با دیدگاه های عمیق و سرشار از نکات بدیع ایشان آغاز شد و به عبور از خاطره های شیرین و تلخ رسید. متن گفتگو را تنظیم کردم و همراه با تمام عکس هایی که در اختیارم قرار دادند برایشان ارسال کردم. متن را با دقت نظر ویژه ای خواندند و ویرایش های لازم را تذکر دادند. ویرایش ها را انجام دادم و متن را دوباره ارسال کردم. چند نکته کوچک باقی ماند که در تمام روزهای بیمارستان در زمستان 98 چون باری گران بر دوش ایشان سنگینی کرد و در اولین فرصتی که پزشکان رخصت بازگشت به خانه دادند، کارهای مربوط به ویرایش نهایی را از سر گرفتند. صدای گرم استاد قزل ایاغ در تلفن آخرین نکات را به من گوشزد کرد و متن در ساعت یک بعد از ظهر چهاردهم اسفند نهایی شد. هیچ نمی دانستم که این آخرین باری است که صدایشان را می شنوم.

 

 

کتابدار کولبرگپ و گفت با کتابدار کولبر: تجربه ترویج کتابخوانی در اجتماع

تاریخ مصاحبه:  13/11/1398

مکان مصاحبه: کتابخانه مرکزی مشهد

مصاحبه‌کننده: دکتر محمد زره‌ساز

پیاده‌ساز: اسراء زره‌ساز

سید احمد حسینی از جمله نیروهای علاقه‌مندی است که دل را به دریا زده و تحفه‌های فرهنگی خود را با کوله‌پشتیش به میان بازاریان و کارگران برده و بدون چشمداشت مادی از آنها تقاضا می‌کند تا برای ارتقای زندگی خود مطالعه کنند. نشریه شناسه ضمن آرزوی موفقیت برای این سفیر آگاهی در اجتماع، گپ و گفت کوتاهی را با ایشان ترتیب داده است که در ادامه ارائه خواهد شد. از همه علاقه‌مندانی که تمایل دارند به این کتابدار کولبر در ارائه خدمات خالصانه‌اش کمک کنند تقاضا می‌شود از طریق ایمیل نشریه شناسه با ما در ارتباط باشند و کمک‌های خود را در اختیار ایشان قرار دهند.

 

نوظهورزمینۀ نوظهور علم اطلاعات در جستجوی هویت و پارادایم مناسب:  مصاحبه با پرفسور شالینی اورس[1]

مترجم: پریناز بابایی[2]

پروفسور شالینی اورس[3] یک عضو هیئت علمی[4]، متخصص اطلاعات[5]، مؤسسه‌ساز[6] مشهور و یک سخنران مورد توجه[7] است. او به مدت 42 سال به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه میسور[8] (کارناتاکا، هندوستان[9]) خدمت کرده است. یک پژوهشگر فولبرایت[10] و استاد مدعو در ویرجینیا تِک ایالات متحده آمریکا[11] و مؤسسۀ آماری هندوستان، بنگالورو[12] است. وی پروژۀ کتابخانۀ دیجیتالی دانشگاهی[13]، یک مخزن دسترسی باز هندی مشهور از نظر بین‌المللی[14] را پایه‌گذاری کرد. او به عنوان عضو هیئت مدیرۀ اِن‌دی‌اِل‌تی‌دی (کتابخانه‌های دیجیتالی شبکه‌ای شده از پایان نامه‌ها و رساله‌ها)[15] و نیز شبکۀ کتابخانه و اطلاعات[16] خدمت کرده و مشاور یونسکو[17] در چندین مورد بوده است و تحقیقات بسیاری را به سرانجام رسانده است. شالینی،  ISiM (مدرسۀ بین المللی مدیریت اطلاعات)[18]- اولین مدرسۀ اطلاعات در هندوستان در دانشگاه میسور- را با بودجه و همکاری جهانی[19] مفهوم‌سازی و پایه‌گذاری کرد. به خاطر قدردانی از توانمندی‌های رهبری و سازمان دهندۀ وی، شالینی شبکۀ عظیمی از ارتباطات[20] را با صنایعی نظیر مایکروسافت، گوگل و اینفوسیز[21] و بسیاری دیگر از صنایع ایجاده کرده است.

 

انجمن یک شتاب‌دهنده تخصصی کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات، در گپ‌و گفت با : دکتر بهروز بیات (عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان)

  • bayatجهت آشنائی هر چه بیشتر خوانندگان نشریه، ممنون می‌شوم سوابق علمی و حرفه‌ای خود در حوزه کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات را تشریح کنید.

عرض سلام و وقت بخیر دارم خدمت خوانندگان عزیز و دانش دوست نشریه شناسه

 بهروز بیات هستم عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، کارشناس آموزش زبان انگلیسی، کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی و دکتری تخصصی علم اطلاعات و دانش شناسی با گرایش مدیریت اطلاعات از دانشگاه آزاد اسلامی. دوره MBA یکساله  و دوره  مدرس کارآفرینی را زیر نظر کانون فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی و دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف در سال 85 گذرانده ام. به عنوان منتور با پارک های  علم و فناوری،  مراکز رشد و شتاب دهنده­ها همکاری دارم. در سال 1391 در جشنواره کارآفرینان استان به عنوان کارآفرین برتر استان همدان معرفی شدم. چندین کسب و کار و شرکت را از ابتدای تأسیس تا رسیدن به مراحل رشد همراهی کرده­ام و شکر خدا توانسته­ام قدم­هایی را برای اشتغال مستقیم و غیر مستقیم حداقل 200 دانش­آموخته دانشگاه  بردارم. آخرین حوزه کاری من تأسیس گروه علمی پژوهشی "بامادانا" هست. به عنوان یکی از 5 عضو اصلی گروه سعی کرده­ام با استفاده مناسب از فن آوری اطلاعات و اصول دورکاری، دانش و مهارت افراد را در ایجاد ارزش افزوده برای اطلاعات به کار ببرم. ما در این گروه با الهام از قانون دوم رانگاناتان و رسیدن به اصل "هر شهروندی اطلاعاتش" در عصر اطلاعات و روزگار اکنون در پی تأمین اطلاعات مورد نیاز شهروندان در تمام حوزه­ها هستیم و معتقدیم شهروندان امروز برای تصمیم­گیری در تمام امور نیاز به اطلاعات درست، به موقع و کافی دارند و حاضرند برای این اطلاعات هزینه پرداخت کنند. ما در این گروه با شعار "توانا بود هرکه با ما بود" ارائه خدمات مطلوب را اصل اساسی خود قرار داده­ایم.

  • از دیدگاه شما، چه حوزه‌های جدیدی برای کارآفرینی در صنعت اطلاعات در پیش روی متخصصان این رشته در ایران وجود دارد؟

کتابداران و اطلاع­رسانان سالهاست که با توسعه­ی مهارت­های اطلاعاتی و ورود به عرصه­ی کارهای گوناگون مانند مدیریت دانش، فرصت­هایی را برای تبیین ارزش خویش بدست آورده­اند، اما به نظر بنده  با ورود به عرصه اطلافرینی و نهادینه کردن آن در حوزه کسب و کار نتایج بهتری نیز به دست خواهند آورد. اطلافرینی کارآفرینی با اطلاعات و کالاهای اطلاعاتی است و به اطلافرینان کمک می­کند تا بتوانند در آوردگاهی به نام بازار، به هماوردی بپردازند و با سودآوری در این عرصه پاداش­های مورد انتظار را دریافت نمایند. بنده به ایجاد ارزش افزوده در بخش­های مختلف صنعت اطلاعات ایمان راسخ دارم و بر این باورم که متخصصان علم اطلاعات و دانش­شناسی در قلمروهای متعدد این صنعت می­توانند ورود کنند. از جمله این موارد می­توان به آزادکاری­ها ( freelancing) اشاره کرد. آزاد کارها در سال 2017 درآمدهای بسیار خوبی داشته­اند و بر اساس گزارش مجله فوربس آزاد کاری جزو 5 کسب و کار پردرآمد در دنیا بوده است. در این حوزه به طور معمول درآمد ها از دو شیوه کلی کسب می­شوند، تبدیل مهارت به پول و پاداش­های مالی و تولید و تبدیل محتوا به پول و پاداش­های مالی، البته اینها کلیت ماجرا هستند و به تعداد افراد و بسته به خلاقیت و نوآوری آنها شیوه­های مختلف برای انجام این امر می­توان طراحی کرد. انشاالله اگر عمری بود و فرصتی پیش آمد در کارگاه­های تخصصی می­توان جزییات را تبیین و تشریح کرد.

  • به نظر شما، به عنوان یکی از افراد دارای دانش تخصصی و تجربه‌های حرفه‌ای سودمند در رابطه با کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات، چالش‌های پیش‌روی متخصصان این حوزه جهت کارآفرینی کدامند؟

   با ورود به هزاره سوم میلادی، دنیای اطلاعات تمایل به تغییر رویه و تجدید نظر در نوع و شکل ارتباط بین افراد با دیگران و حفظ دارایی‎های فرهنگی بشر داشته که حرکت‎های عظیمی هم در این راستا انجام شده است.  همچنین کارآفرینی فرایندي است که درمحیط­ها و مجموعه­هاي مختلفی اتفاق می­افتد و طی آن تغییرات در سیستم اقتصادي از طریق نوآوري­هاي افرادي که به فرصت­هاي اقتصادي واکنش نشان می­دهند، رخ می­دهد که این باعث ایجاد ارزش فردي و اجتماعی می­شود. از سوی دیگر افزایش روز افزون حجم اطلاعات، گسترش سریع اینترنت، تولید قالب‎های گوناگون اطلاعاتی، پیدایش و تحول چند­رسانه‎ای‎ها و تمایل فزاینده پژوهشگران برای دسترسی به قالب الکترونیکی اطلاعات، نقش و عملکرد متخصصان علوم اطلاع­رسانی را در جهان امروز دستخوش تحول ساخته است. به‎گونه‎ای که در حال حاضر اینترنت گسترده‎ترین و روزآمد‎ترین منبع اطلاعاتی بوده و عمومیت آن همچنان رو به افزایش است. امروزه، کارشناسان اطلاعات مجبور هستند از استراتژی­ها و مهارت­های نوینی برای دگرگونی، بقا و هماوردی در دنیای اطلاعات مجازی بهره جویند. بررسی نوشته­ها، پژوهش­ها، نظر متخصصان حوزه­ای و نیز استفاده از شیوه­های­های علمی، روش­های سودآور را برای تولید، سازماندهی، و اشاعه اطلاعات نشان می­دهد. این روش­ها که به عنوان روش­های اطلافرینی از سوی پژوهشگران گوناگون پذیرفته شده­اند می­توانند به آنها در ایجاد فرایند اطلافرینی کمک کنند. لذا با توضیحات فوق میتوان مهم ترین چالش پیش روی دانش آموختگان علم و اطلاعات و دانش شناسی و حتی با کمی جرات بیشتر متخصصان این حوزه را نداشتن مهارت تبدیل اطلاعات به پول و ثروت عنوان کرد.

  • دوره‌های آموزشی رسمی و متون تخصصی حوزه علوم اطلاعات در ایران تا چه میزان الهام‌بخش کارآفرینی در این حوزه هستند؟

به باور بنده دوره‌های آموزشی رسمی و علی الخصوص دوره های مرسوم دانشگاهی حال حاضر شاید بتوانند دانش پایه برای ورود به این حوزه را فراهم نمایند ولی به هیچ وجه نتوانسته­اند در فراگیری مهارتهای لازم برای ورود به عرصه­های گوناگون کارآفرینی و علی الخصوص اطلافرینی نقش پررنگی ایفا کنند. در متون داخلی هم به جز تعدادی بسیار محدود به این حوزه ورود نکرده اند ولی در متون خارجی متخصصان و پژوهشگران رشته­های مختلف و علی الخصوص پژوهشگران بین رشته­ای در حوزه­های متفاوت و متنوعی این مباحث را با جزییات و شفاف کردن رویکردها و ارائه روش­های نوین دنبال کرده­اند.

  • چه پیشنهادهایی برای انجمن علمی کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران و سایر مؤسسات و نهادهای علمی و حرفه‌ای مرتبط جهت ترویج هرچه بیشتر بحث کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات دارید؟

پیشنهاد کلی و عمومی بنده ورود به عرصه ی عمل است. انجمن و سایر نهاد های علمی و حرفه ای می­توانند نقش یک شتاب دهنده تخصصی را ایفا کنند و با ترغیب سرمایه گذاران خطر پذیر و فرشتگان نجات کسب و کار از یک سو و تشکیل کمیته ای تحت عنوان کارآفرینی و همچنین خیرین کارآفرین از سوی دیگر می­توانند بسیاری از مشکلات پیش روی کارآفرینان جوان را مرتفع کنند. بنده در خصوص ورود خیرین به این حوزه بسیار تاکید دارم در اکثر کشورهای توسعه یافته هم نقش خیرین در این عرصه انکار ناپذیر است. در حالی که با در نظر گرفتن آموزه های دینی و فرهنگی، ما در این حوزه بسیار عقب هستیم و انجمن در رفع این عقب افتادگی و فعال نمودن این حوزه می­تواند نقش بی بدیلی داشته باشد. همچنین برگزاری استارت آپ ویکند­ها و همایش­های تخصصی می­تواند بسیار مؤثر باشد.

  • چه پیشنهادهایی برای دانشجویان و فارغ‌التحصیلان رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی جهت فعال شدن هر چه بیشتر در صنعت اطلاعات کشور دارید؟

سه پیشنهاد اصلی دارم اول : افزایش دانش و مهارت، دوم : افزایش دانش و مهارت و سوم : افزایش دانش و مهارت. پس از انجام این سه پیشنهاد باید خلاقیت و نوآوری همراه با ریسک پذیری را در خود نهادینه کنند و پس از ساختن یک تیم خوب وارد عمل شوند. البته تیم سازی در هر نوع کارآفرینی از اهمیت خاص و ویژه ای برخوردار هست و کارآفرینان جوان باید حتما با مراحل تیم سازی، تفاوت تیم و گروه و ویژگی­های یک تیم خوب آشنا شوند. امیدوارم روزی فرا برسد که دانشجویان  و دانش آموختگان این رشته از دانش و مهارت کافی برخوردار باشند و به هیچ وجه دغدغه اشتغال و کار را نداشته باشند به امید آن روز ...

فرصت‌ها و چالش‌های عرصه تولید محتوا، در گپ و گفت با سجاد بهجتی (از فعالان عرصه تولید محتوا)

behjatiبا تشکر از: ایمان نریمانی

لطفا یک بیوگرافی از خودتان و فعالیت هایی که تاکنون انجام داده اید بفرمایید.

سجاد بهجتی هستم… به فناوری اطلاعات، بازاریابی، نویسندگی و گرافیک علاقه داشتم و در هر سه زمینه چند سالی کارکردم، دوازده سال پیش با برنامه‌نویسی شروع کردم، به کارهای گرافیکی و طراحی پوستر رسیدم و بعد هم به‌عنوان مسئول فروش و بازاریابی مشغول شدم، در همه این سال‌ها هم به‌صورت هم‌زمان در نشریه‌ها و مجلات مختلف درباره موضوعات فناوری اطلاعات و بازاریابی می‌نوشتم و عضو هیئت تحریریه نشریه وب بودم.
 برای اینکه به همه این علاقه‌مندی‌ها برسم حوزه محتوا را انتخاب کردم. دو سالی در شرکت سرآوا، مدیر تیم محتوا بودم، قبل‌تر یک سال و نیم به‌عنوان استراتژیست محتوا در شرکت فناپ فعالیت داشتم و به‌صورت هم‌زمان مشاور شرکت‌ها و استارتاپ‌های مختلف درزمینهٔ محتوا و استراتژی محتوا بودم. الآن تقریباً 5 سال است که به‌صورت تخصصی درزمینهٔ محتوا و استراتژی محتوا فعالیت می‌کنم.

 

از کمبود سرمایه‌گذاری تا خلاء‌های قانونی در حوزه کسب و کارهای محتوا محور، در گپ و گفت با مهندس عادل طالبی، عضو هیئت مدیره انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی، مدیر فروشگاه‌های کتابم‌کو، نیمکت و تیزلند

talebiتاریخ انجام مصاحبه: 17 مرداد 1397

مصاحبه‌کننده: دکتر محمد زره‌ساز

پیاده‌سازی مصاحبه: اسراء زره‌ساز

زره‌ساز: ممنونم که دعوت نشریه الکترونیکی شناسه را برای مصاحبه پذیرفتید. در ابتدا خواهش می‌کنم مقداری درباره سوابق و همچنین فعالیت‌هایتان در حوزه بازاریابی دیجیتال اطلاعاتی برای خوانندگان نشریه ارائه دهید.

طالبی: در سال 1372 اولین بار با ابزارهای دیجیتال آشنا شدم. آن موقع یک کتاب برنامه‌نویسی از تهران خریدم. آن زمان ساکن همدان بودم. اولین کارم هم نوشتن یک بازی بود. بعد زبان برنامه‌نویسی اسمبلی را ادامه دادم. بعد سی پلاس پلاس،  بعد ویژوال بیسیک و بعد در دانشگاه در رشته مهندسی کامپیوتر پذیرفته شدم. در آن زمان به سراغ تولید نرم‌افزارهای مالی - اداری و دبیرخانه و کمیسیون‌های اداری رفتم. آن موقع پول در این کارها بود. سال 1376 اولین بار اینترنت را دیدم و با طراحی سایت آشنا شدم و از سال 1379 طراحی سایت را به شکل حرفه ای شروع کردم. از سال 1382 کلاً نرم‌افزار را کنار گذاشتم، چون متوجه شدم دنیا دارد می‌رود به سمت وب‌سایت و از آن موقع هم وب‌سایت طراحی می‌کنم. انواع و اقسام وب‌سایت‌ها را طراحی کردم. اولین فروشگاه اینترنتی داینامیکم را سال 1382 در شرکت منظومه‌نگاران راه انداختم. اولین پلت‌فرم‌ B2B را سال 1383 در همین شرکت طراحی و اجرا کردم. در طول سال های بعد از آن هم سایت‌های مختلفی در حوزه آموزش از جمله وب سایت های مدارس را کار کردم. از سال 1392 کار و کسب خودم را راه انداختم و از سال 1394 هم به شکل جدی روی تیزلند متمرکز شدم که الان بعد از سه سال فعالیت وارد چرخه اصلی کسب و کار شده است و دارد کار می‌کند. یک فروشگاه اینترنتی هم راه اندازی کردم به نام «کتابم‌کو» و بعد از آن هم یک فروشگاه اینترنتی به اسم «نیمکت‌بوک» و در حال حاضر این سه سایت، زمینه اصلی فعالیت من هستند.

 

کارآفرینی  در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی: از ایده تا اجرا، در گپ‌ و گفت با دو صاحب‌نظر و ایده‌پرداز نشر دیجیتال (دکتر مهدی علیپور حافظی و دکتر داریوش مطلبی)

hAFEZZIحاضران در جلسه: دکتر مهدی علیپور حافظی، دکتر داریوش مطلبی، دکتر رضا رجبعلی بگلو، دکتر محمد زره‌ساز

تاریخ :24 مرداد 1397

پیاده‌سازی: اسراء زره‌ساز

ویرایش: دکتر رضا رجبعلی بگلو

مکان: شرکت تکتاب

این گپ و گفت با دو بزرگواری انجام شده است که هم در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی صاحب نام هستند و هم وارد حوزه حرفه‌ای و کارآفرینی شده‌اند. افزون بر این، با چالش‌ها و مشکلات این بحث آشنا بوده و از تجربیات آنها می‌توان برای ورود به حوزه‌های کارآفرینی بهره برد. توجه شما خوانندگان محترم شناسه را به محتوای این گپ و گفت جلب می‌کنیم:

کتابخانه باید پاخورِ نوآفرینان باشد!

گپ و گفت با مهندس مصطفی امینی مسئول کمیته نوآوری و فن‌آوری‌های نوظهور انجمن علمی کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران و دبیر سلسله نشست‌های علم اطلاعات کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد

aminiحاضران در جلسه: دکتر رحمت‌الله فتاحی، دکتر رضا رجبعلی بگلو، دکتر محمد زره‌ساز

تاریخ : 16 تیرماه 1397

مکان: کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد

زره‌ساز: خوشحالیم که در خدمت مهندس امینی هستیم. همچنین خوشحالیم که در خدمت استاد بزرگوار جناب آقای دکتر فتاحی هم هستیم. ایشان از بنیان‌گذاران شناسه هستند و باعث افتخار است که در این جلسه از دیدگاه‌های ایشان بهره می‌بریم. جناب آقای مهندس امینی ، شما مبدع و مجری برگزاری نشست‌های علم اطلاعات در کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد هستید و در این مدت تلاش کرده‌اید تا پیوندی بین نظرات متخصصان حوزه علم اطلاعات با حوزه‌های ديگر ایجاد کنید. به نظر شما برگزاری این چنین جلسات چه قدر می‌تواند در ایجاد زمینه‌های کاری جدید بالاخص در حوزه علم اطلاعات مؤثر باشد؟

 

انجمن یک شتاب‌دهنده تخصصی کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات

در گپ‌و گفت با : دکتر بهروز بیات (عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان)

  • جهت آشنائی هر چه بیشتر خوانندگان نشریه، ممنون می‌شوم سوابق علمی و حرفه‌ای خود در حوزه کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات را تشریح کنید.

عرض سلام و وقت بخیر دارم خدمت خوانندگان عزیز و دانش دوست نشریه شناسه

 

انجمن یک شتاب‌دهنده تخصصی کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات- در گپ‌و گفت با : دکتر بهروز بیات (عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان)

  • جهت آشنائی هر چه بیشتر خوانندگان نشریه، ممنون می‌شوم سوابق علمی و حرفه‌ای خود در حوزه کارآفرینی در حوزه علوم اطلاعات را تشریح کنید.

عرض سلام و وقت بخیر دارم خدمت خوانندگان عزیز و دانش دوست نشریه شناسه

 بهروز بیات هستم عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، کارشناس آموزش زبان انگلیسی، کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی و دکتری تخصصی علم اطلاعات و دانش شناسی با گرایش مدیریت اطلاعات از دانشگاه آزاد اسلامی. دوره MBA یکساله  و دوره  مدرس کارآفرینی را زیر نظر کانون فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی و دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف در سال 85 گذرانده ام. به عنوان منتور با پارک های  علم و فناوری،  مراکز رشد و شتاب دهنده­ها همکاری دارم. در سال 1391 در جشنواره کارآفرینان استان به عنوان کارآفرین برتر استان همدان معرفی شدم. چندین کسب و کار و شرکت را از ابتدای تأسیس تا رسیدن به مراحل رشد همراهی کرده­ام و شکر خدا توانسته­ام قدم­هایی را برای اشتغال مستقیم و غیر مستقیم حداقل 200 دانش­آموخته دانشگاه  بردارم. آخرین حوزه کاری من تأسیس گروه علمی پژوهشی "بامادانا" هست. به عنوان یکی از 5 عضو اصلی گروه سعی کرده­ام با استفاده مناسب از فن آوری اطلاعات و اصول دورکاری، دانش و مهارت افراد را در ایجاد ارزش افزوده برای اطلاعات به کار ببرم. ما در این گروه با الهام از قانون دوم رانگاناتان و رسیدن به اصل "هر شهروندی اطلاعاتش" در عصر اطلاعات و روزگار اکنون در پی تأمین اطلاعات مورد نیاز شهروندان در تمام حوزه­ها هستیم و معتقدیم شهروندان امروز برای تصمیم­گیری در تمام امور نیاز به اطلاعات درست، به موقع و کافی دارند و حاضرند برای این اطلاعات هزینه پرداخت کنند. ما در این گروه با شعار "توانا بود هرکه با ما بود" ارائه خدمات مطلوب را اصل اساسی خود قرار داده­ایم.

 

Jafariyan1مدیریت در قدیمی‌ترین کتابخانه مرکزی دانشگاهی ایران: گفت‌وگو با حجت الاسلام و المسلمین دکتر رسول جعفریان

 

 

 

 

 

توضیح سردبیر:

تلاش زیادی انجام شد تا امکان مصاحبه حضوری با حجت الاسلام و المسلمین دکتر رسول جعفریان فراهم شود. با این حال ایشان صلاح ندانستند و از طریق رئیس دفتر خود پیغام دادند که به پرسش‌ها به صورت کتبی پاسخ می‌دهند. ضمن تشکر از ایشان بابت زحمتی که کشیدند تقاضا می‌شود در آینده فرصتی را فراهم کنند تا امکان مصاحبه و گفت‌وگوی رودررو فراهم شود. طبیعی است که در چنین دیدارها و گفت‌وگوهایی امکان طرح و تحلیل بهتر مسائل پدید خواهد آمد.

 

*دیدگاه جنابعالی درباره مأموریتهای نوین کتابخانه چیست و چه عواملی در تعریف این موارد نقش دارند؟

برای درآمد سخن دو نکته را یادآور می شوم. اول این که کتابخانه ها ذخیره های دانش بشری هستند و در این زمینه، مهم ترین نکته این است که بیشترین ذخیره را داشته باشند. در حال حاضر، کتاب صرفا مفهوم کاغذی ندارد و ذخیره کردن، صرفا شامل خرید کتاب نمی شود، بلکه هر آنچه که به نوعی کلمه ذخیره علم و معلومات بر آن می شود، باید حفظ شود. دوم این است که کوتاه ترین و سریع ترین راه را برای انتقال این ذخیره به حافظه مخاطبان فراهم سازند. آنها باید از هر ابزاری برای این کار استفاده کنند، ابزارهایی که بسیاری‌شان جدید هستند، باید آنها را استخدام کرد، بکار گرفت و روز به روز وضعیت آنها را بهبود بخشید. سازوکار ذخیره و انتقال در گرو، بکارگیری همه ابزارهای مدرن در یک فضای آرام و مناسب است. این کاری است که باید کتابخانه ها انجام دهند.

 


 

* فضای مجازی چه تأثیری بر ارتباط یا حضور جامعه در کتابخانه ها دارد؟ چگونه می‌توان تهدیدهای فضای مجازی برای کتابخانه را تبدیل به فرصت کرد؟

ما همیشه برای جایگزین کردن ابزارهای جدید به جای ابزارهای قدیمی مشکل داریم، علت آن هم این است که چون عادت به وضع گذشته داریم، آن را مأنوس تر یافته و با ابزار تازه مخالفت می کنیم. ممکن است عوامل دیگری هم مانند تبلیغات منفی یا هراس یا جز اینها هم باشد. دیده اید، وقتی آدم به ماشینی انس پیدا کرده، حتی از تهیه مدل بالاتر همان ماشین یا بهتر از آن هم نوعی نگرانی دارد. در حالی که اگر چند روزی، پشت ماشین بهتری بنشیند، تازه می فهمد که از چه ابزار سختی استفاده می کرده است. درباره فضای مجازی، باید عرض کنم، فضای مجازی، ابزاری تازه برای آموزش در اختیار ما می گذارد. می دانم که جنبه منفی هم دارد، مگر کتاب ندارد؟ بحث بر سر این است که چنین فضایی وجود نداشت و حالا دارد، ویژگی های بسیار بهتری هم برای انتقال معلومات دارد. مطمئنا از این هم که هست، بهتر و بالاتر خواهد رفت. و اما ما، به دلیل همان عادت، فکر می کنیم این یک تهدید است. چه تهدیدی؟ ما باید تلاش کنیم همان طور که طالب محتوای خوب برای کتاب هستیم، برای فضای مجازی هم باشیم. فرض کنید، فضای مجازی سبب می شود مردم کمتر کتاب بخوانند یا به کتابخانه بیایند، مگر اشکالی دارد؟ ما باید کتاب را از طریق فضای مجازی به خانه آنها ببریم. آن وقت می توانیم هر خانه ای را یک کتابخانه بزرگ کنیم.

* با توجه به تجربه حضرتعالی در مدیریت چندین کتابخانه بزرگ و تخصصی، مقوله مدیریت کتابخانه‌ها در وضعیت فعلی کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ از دیدگاهتان عمده‌ترین موانع و تهدیدهای موجود برای کتابخانه‌ها از منظر مدیریتی چه می‌باشند؟

من اطلاع دقیقی از وضع مدیریت کتابخانه ها ندارم، در کل می دانم که تلاش برای تغییر در همه جا هست، اما این را هم می دانم که تغییر برای ما، خیلی دیر اتفاق می افتد. به عبارت دیگر ما کند هستیم، با تأخیر تغییر می کنیم. در باره کتابخانه ها هم همین طور است. به علاوه، باید گفت، اصولا کتابخانه ها در کانون توجه ما نیستند و به همین دلیل، مدیریت در آنها هم گرفتار عقب ماندگی هست. البته نسبت به سالهای گذشته بهتر شده ایم و یکی از دلایل آن تربیت تعداد قابل ملاحظه ای کتابدار است که به رغم کاستی هایی که در آموزش آنها هست، باز هم بهتر از گذشته هستند. در یک کلام، مهم ترین مشکل، سنتی اداره کردن کتابخانه است که ناشی از تصور سنتی و قدیمی ما نسبت به کتابخانه است. این تصور در دنیای جدید جایی ندارد و باید تغییر کند.

* جنابعالی تأکید زیادی بر رفع موانع و بهبود وضعیت دسترسی مردم به منابع اطلاعاتی کتابخانه‌ها داشته‌اید و دارید. سابقه مدیریتتان در کتابخانه‌ها به ویژه کتابخانه مجلس این موضوع را به خوبی نشان می‌دهد. به نظرتان چه سیاست‌ها و راهبردهایی به منظور افزایش اقبال و اعتماد مردم به کتابخانه‌ها می‌توان اتخاذ کرد؟

این نکته را بنده بارها گفته ام که ما وضعیت تمدنی معینی داریم که کتاب و کتابخانه، تابعی از سیاست های کلی ما در این وضعیت است. به عبارت دیگر، همه چیز ما متناسب با همه چیزمان است. به زور نمی توان مردم را کتابخوان کرد و آنان را دنبال علم فرستاد. البته سیاست گذاری در کل تأثیر دارد، و شاید اساسا لازم نباشد در همه بخش های جامعه، مردم را کتابخوان کرد، بدون آن که مهارت های لازم را در بخش های مختلف زندگی یاد بگیرند. همه که نباید کتابخوان باشند، بسیاری باید دنبال یادگیری مهارت های فنی بروند و جامعه را اداره کنند. مهم اصل یادگیری است. این یادگیری می تواند از طریق کتاب باشد، می تواند در کلاس باشد، می تواند به عنوان شاگردی در یک نانوایی باشد. البته در همین نانوایی به نظرم یک دوره سه ساله یادگیری باید باشد. بنابرین اصل ماجرا یادگیری است. امروزه مفهوم یادگیری و ابزارهای آن با گذشته تغییر کرده است. کسی هم نباید فکر کند که یادگیری در کتاب خواندن است. ما بیش از این باید به آموزش توجه کنیم. باز هم تأکید می کنم، مردم وقتی کتاب خوان خواهند شد که به آن نیازمند باشند. این نیاز می تواند برای کسب مدرک برای داشتن یک شغل خوب باشد، می تواند نیاز به درمان باشد که لازم است کتاب پزشکی خوانده شود یا هر نیاز دیگر. سیاست گذاری این است که ما مسیر نیازها را مبتنی بر آموزش و یادگیری کنیم که بخشی از آن هم کتاب و کتابخانه و استفاده از فضای مجازی علمی و سالم است.

* با توجه به پست فعلی جنابعالی در مدیریت کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، به نظرتان کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌ها تا چه حد توانسته‌اند در جذب دانشجویان و اعضای هیئت علمی و توسعه علم و پژوهش در دانشگاه‌ها موفق عمل کنند؟ چه نقش‌ها و خدمات جدیدی می‌توان برای کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌ها در راستای اهداف و وظایف سازمان‌های مادر تعریف کرد؟

مهم ترین مسأله، فراهم کردن زمینه استفاده از پایگاه های علمی شناخته شده در حوزه علوم مختلف است. طبعا در حوزه کتاب، کارها، کم و بیش انجام می شود، اما آنچه برای کتابخانه های ما مهم است، فراهم کردن زمینه برای استفاده از کتابخانه های مجازی است که به تدریج جایگزین کتابخانه های چاپی می شود. در حال حاضر، پایگاه هایی وجود دارد که بیش از چندین هزار مجله را عرضه می کنند. به همین قیاس، پایگاه هایی وجود دارد که صدها هزار کتاب بلکه میلیونها کتاب را عرضه می کنند. این علاوه بر پایگاه های عمومی مانند گوگل اسکالر یا گوگل بوک است که بالای ده میلیون کتاب را ارائه می دهند. پایگاه هایی مانند آرکایو یا فورشر نیز میلیونها کتاب را به زبانهای مختلف عرضه می کنند. در حال حاضر کتابخانه ها باید در این زمینه، به فکر آموزش مهارت های لازم به دانشجویان و اساتید، خرید پایگاه های مهم و نیز ایجاد زمینه برای دسته بندی و طبقه بندی آنها در حوزه علومی که به آن تعلق دارند باشند. این علاوه بر آن است که باید کتابهای اختصاصی خود را هم دیجیتال کرده و آنها را که مشکل حقوقی ندارد عرضه کنند. به نظرم در آینده نزدیک، تحولات مهمی در زمینه فهرست نویسی، رخ خواهد داد. در حال حاضر هزاران نفر در کتابخانه های ایران، به کار تکراری فهرست نویسی کتابهایی مشغولند که وظیفه کتابخانه ملی است فهرست نویسی کند و در اختیار آنها بگذارد. متاسفانه این در ذیل بودن ما نسبت به تمدن جدید، سبب می شود تا اغلب کارهای ما تکراری، بسیار دیر، و بی فایده باشد. وقتی گوگل چهارده میلیون کتاب را سرویس می دهد و اجازه سرچ در آنها را به ما می دهد، معلوم است که ما اساسا به سراغ نسخه کاغذی آنها نخواهیم رفت. بیفزایم که برخی از رشته ها، تقریبا نود درصد کارشان با مقالات دیجیتالی است که از پایگاه ها می گیرند و دیگر نیازی به استفاده از کتاب، جز کتاب داستان یا آثار عمومی ندارند. باید گفت، کتابخانه ها در این زمینه چه باید بکنند؟ این یک استراتژی جامع می خواهد که در حال حاضر فاقد آن هستیم.

* برخی از صاحبنظران معتقدند که تأسیس بسیاری از کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های کشور به تبعیت و با الگوگیری از کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران بوده است. آیا مدیریت کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، برنامه‌هایی در راستای بازاندیشی و بازطراحی فرایندهای مدیریتی و تخصصی کتابخانه‌های دانشگاهی کشور دارد؟ و اصولا چنین نقشی را به رسمیت می‌شناسید؟

روزگاری، کتابخانه مرکزی، کتابخانه ای بروز و مرتبط با مراکز فکری ایرانشناسی در جهان بود. اکنون سالهاست که حتی در خرید کتاب به وظایف جاری خود عمل نکرده و این هم به دلیل نبودن بودجه های لازم و هم دیدگاه های مدیریتی و تعدد مراکز تصمیم گیری و نیز گستردگی کتابخانه های دانشکده ای بوده است. البته که دوست داریم با کمک همکاران، به اصلاح ساختارهای موجود در کتابخانه پرداخته و به تجهیز آن کمک کنیم. یکی از اشکالات همین تغییرات مداوم در کاربری کتابخانه در دوره جدید است که نیاز به سرعت و دقت و در عین آگاهی از روشها و ابزارهای تازه دارد. در حال حاضر، کتابخانه مرکزی نیازمند متخصصانی است که بتوانند در عرصه نرم افزارهای متعدد در ایجاد شرایط برای یادگیری جمعی تلاش کنند. این را هم بیفزایم که امروزه دیگر فقط کتابخانه نیست که کار مدیریت دانش را انجام می دهد، بسیاری از کارها، توسط برنامه های نرم افزاری پیشرفته انجام می شود که تا اینجای کا ما از آن بی بهره هستیم. تا این لحظه، هیچ نوع نرم افزار کتابخانه ای متناسب با شرایط روز در کتابخانه مرکزی استقرار ندارد، نرم افزاری که بتواند همه اشیاء کتابخانه ای ما مانند نسخه های دیجیتالی کتابهای چاپی و خطی و پایان نامه و سند و عکس و غیره را همزمان با سرچ در اختیار پژوهشگر قرار دهد. این کاری است که به تازگی آغاز شده است. این را برای این عرض کردم که کسی توقع غیر متوقعی از کتابخانه مرکزی نداشته باشد. داریم تلاش می کنیم اما نیاز به حمایت از درون دانشگاه و بیرون آن داریم. من همین جا از تمام کسانی که روزگاری از این کتابخانه استفاده کرده اند و حالا دستشان به دهانشان می رسد، درخواست می کنم که به فکر حمایت و تقویت این کتابخانه باشند. اگر امکانات باشد، تا حدی می تواند این کتابخانه را به جایگاه بهتری رساند و از امکانات روز بهره مند کرد و روی کتابخانه های دیگر تأثیر گذاشت.

* اخیرا در برخی از دانشگاه‌های کشور، سیاست تجمیع کتابخانه‌های دانشکده‌ای و انتقال مجموعه‌ها و خدمات آنها به کتابخانه مرکزی اجرا می‌شود. آیا دانشگاه تهران در این زمینه برنامه‌ای دارد و آیا جنابعالی با این ایده موافق هستید؟

بحث تجمیع کتابخانه ها، مشکلی را حل نمی کند، مهم ایجاد یک فضای مجازی بزرگ، با امکانات گسترده برای جای دادن معلومات بیشتر در آن و تسهیل در دسترسی به آن است. در روزگار ما، به همان اندازه که کتاب کاغذی ارزش خود را از دست داده، کتابخانه هم منهای فضای مطالعه و تحقیق، اهمیتش را از دست داده و باز هم خواهد داد. وقتی شما در یک لپ تاپ می توانید میلیونها ورق و صدها هزار کتاب را نگهداری کرده و در آن واحد، به هر کلمه آن دسترسی داشته باشید، چه لزومی دارد که کیلومترها راه بروید تا مثلا به کتابخانه ملی یا مرکزی دانشگاه برسید. ما باید به فکر تجمیع کتابخانه ها در فضای مجازی باشیم، حتی اگر دهها کتابخانه در دهها دانشکده داریم که صد البته و فعلا باید باشند و فضای مطالعه آرامش بخشی را ایجاد کنند تا دانشجویی که ساعات بیکاری فراوانی دارد بتواند به آنجا آمده از آن استفاده کند. البته کتابخانه ها، می توانند با آموزش مهارت های لازم برای استفاده از پایگاه ها، و همین طور، برگزاری دوره هایی برای یاددادن پژوهش، ابزارهای تازه پژوهش و اموری از این دست به دانشجویان کمک کنند. در واقع، آموزش های زیادی مورد نیاز دانشجویان است که عجالتا در درسهای آنها پیش بینی نشده و کتابخانه ها باید به این سمت و سو حرکت کنند. من به نوبه خود، خیلی به فکر تجمیع کتابخانه ها نیستم، بیش از همه، به تقویت ابزارها و نرم افزارها که می توانند انسجامی میان معلومات ما ایجاد کنند، فکر می کنم. آنها هستند که باید مدیریت کنند و ما باید در خدمت آنها باشیم تا سرویس بیشتر و بهتری به دانشجویانمان بدهیم.

* به نظر جنابعالی نقش و وظایف انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران در راستای آگاهی بخشی و همچنین اصلاح چالش‌های مدیریتی درکتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی کشور چه می‌تواند باشد؟

من فکر می کنم، انجمن باید به اصلاح ذهنیت های موجود در نظام کتابخانه ما بپردازد. این نیازمند آن است که خود دوستانی که آنجا هستند، با جدیدترین دستاوردها در این زمینه آشنا باشند. آنها باید با روش پژوهش و نیازهای کتابی و کتابخانه ای دانشجویان در رشته های مختلف آشنا باشند. در حال حاضر، رشته های فنی یا پزشکی یا حقوق و علوم انسانی هر کدام در استفاده از کتاب و ابزارهای جدید، متفاوت عمل می کنند. انجمن باید در این زمینه، گروه های مختلف داشته باشد و صرفا به علوم انسانی و اجتماعی فکر نکند. یک قدم مهم یکسان سازی در امر فهرست نویسی است که به نظرم صرفه‌جویی مهمی در نیروی انسانی در کتابخانه ها دارد. کار فهرست نویسی فقط یک بار آن هم در ملی باید انجام شود و باقی مراکز باید داده های آن را یکجا و با استفاده از نرم افزارهای کتابخانه ای منتقل کنند. دست کم نوعی تعامل عمده داشته باشند و به سرعت مخزن مشترکی ایجاد کرده و کار را آسان کنند. کار دیگر انجمن، ایجاد زمینه برای بنای مرکزی بزرگ برای حفظ و نگهداری همه محتوای ملی است، کاری که زمانی کنسرسیوم محتوای ملی می خواست انجام بدهد و مثل بسیاری از طرح های دیگر شکست خورد. در حال حاضر، هیچ انسجامی در این زمینه نیست، و این به رغم آن است که همه مدعی آن هستند. در کل، تدوین استراتژی نوین در امر کتابداری و اطلاع رسانی، یکسان سازی، ایجاد دسترسی به همه آنچه در هر کجا هست، و آموزش دادن نیروهای شاغل در کتابخانه ها و نیز کاربران از کارهای مهمی است که فراروی انجمن هست. طبعا من با شرح وظایف انجمن آشنا نیستم. شاید فقط بخشی از اینها در ذیل آن شرح وظایف آمده باشد، اما این نیازی است که بنده در این زمینه احساس می کنم.

 

صفحه1 از5